Sulfatlar, tabiiy sulfatlar \u2014 sulfat kislotasining tabiiy tuz- laridan iborat minerallar sinfi. 190 ga yaqin minerali bor; ammo barqaror va keng tarkalgan S. soni er pustila nis- batan kam (angidrit, barit, gips, tsele- Stin, alunit, mirabilit va b.). S. massa- si bo’yicha er po’stining 0,1%ni tashkil qiladi. Kimyoviy jihatdan S. oddiy suvsiz tuzlardan yoki ko’p qismi oddiy va kristallangan suvli yoki qo’shimcha anionli qo’shaloq tuzlardan iborat. Oddiy tuzlar uchun ularning umumlash- gan formulasi Am[SO4]pZqxH2O va qo’shaloqtuzlar uchun AmBJSOJpZqxH2O, bunda A va V \u2014 kationlar, Z \u2014 esa qo’shimcha anionlar (Yun], SG, [SO3]2, RO43′). Muxim turlarni yuzaga keltiruv- chi kationlar S.da: G’e (ayniqsa, G’e3Q), Naq, KQ, Si2q, Md2q, Al3Q, Sa2Q, Pb2Q, Va2q. S.ning asosiy struktura birligi \u2014 tetraedr [SO4]2~. S. kimyoviy xom ashyo, ba’zan metall rudasi. [SOJ2~ anionlari doim boshka kationlar va ani- onlar bilan ajralgan holda bo’ladi, shu- ning uchun S. orasida orolli struktura ko’proq bo’ladi. S. strukturasi bo’yicha orolli, xalqali, zanjirli, qatlamli va b. S.ning kristallari izometrik ga- bitusga ega. Rangi ionxromoforlarga, mineral qo’shimchalar va strukturalar nuqsoniga bog’liq. S.ning zichligi 1,5\u2014 6,9 g\/sm3, suvda tez eruvchan. Qattiqligi kam, 3,5 dan oshmaydi. Deyarli barcha S. katta suv havzalaridagi sedimentoge- nezda va gipergenez zonalarida xrsil bo’ladi. S. gidrotermal konlarda barit, ba’zan suvsiz S. \u2014 angidrit, tselestin va anglezit holida uchraydi. Ko’plab S. mas, gips, broshantit, yarozit, kuporoslar vulkanlarning solfatar harakatlarida (mas, alunit) sulfid konlarining OK- sidlanish zonasida hosil bo’ladi; ba’zi kam uchraydigan S. (mas, xalkopirit) fumarol harakatlar natijasida paydo bo’ladi. S. kimyo sanoatida metallar (va, Sr, R,A1) olish uchun xom ashyo sifatida; burg’ilashda \u2014 gilli eritmani (barit) og’irlashtirishda; rezina, qog’oz, lokbo’yoq, shakar sanoatida; oyna va keramika ish- lab chiqarish.da; qurilish ishlarida tsement (gips va angidrit) tayyorlashda, farmasevtika, charm, to’qimachiliqda keng qo’llaniladi. Ba’zi Sdan kaliy o’g’itlari olishda foydalaniladi. O’zbekistonda gips va angidritning Xo’jako’l (Qoraqalpog’iston), Sharg’un (Surxon- Daryo viloyati), Qamishboshi (Farg’ona viloyati), Qo’ng’irtog (Samarqand VI- loyati) va mirabilitning Tumruq (Qoraqalpog’iston) konlari mavjud.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"