Substantsiya (lot. Substantia \u2014 mohiyat) \u2014 narsa va hodisalarning mohiyatini, asosini ifodalovchi tushun- cha. Odatda, materiya, modda so’zining si- nonimi sifatida qo’llaniladi. S. fal- safada xilmaxil olamning, ob’ektiv reallikning, tabiat, jamiyat, inson va uning tafakkuri tarixini, inson bi- limlarining natijalarini ham o’ziga qamrab oluvchi konkretlikning nazariy in’ikosi, bilish nazariyasining aso- siy tushunchasi sifatida talqin eti- ladi. Bunday universal mohiyat muay- Yan narsa, hodisalar va ularning o’zaro aloqadorliklari orqali namoyon bo’ladi. Yunon faylasuflari S. deb narsalarning doimiy, tub va o’zgarmas xususiyatini, asl mohiyatini anglashgan, un-ta aktsidentsiya tushunchasini qaramaqarshi qo’yishgan. Keyinchalik sxolastlar butun mavju- dotning asl mohiyatini tashkil etuvchi S. \u2014 Xudodir degan g’oyani ilgari surdi- lar (q. Sxolastika). Olamning moddiy sababi va ilohiy S. haqidagi dualistic talqinni R. Dekart olg’a surdi, u Spinoza falsafasida yanada rivojlantirildi. I. Kant Sni tafakkurning aprior shakli, ya’ni tajribadan olingan bilimlarni sintezlovchi shakli deb izohladi. Uning fikricha, S.ning doimiyligi barcha vaqt mobaynida o’tkinchi bo’lgan narsalar- ga nisbatangina namoyon bo’ladi. Gegel Sni narsalardagi o’zgaruvchan, o’tkinchi tomonlarning yaxlitligi sifatida ta’- riflab, uni «har qanday haqiqiy rivoj- lanishning asosidir», deydi. Sharq falsafasida Forobiy Sni eng umumiylik sifatida tushuntirgan. Ibn Sino Sni «substantsional umumiylik va aktsidental umumiylik»ning o’zaro mu- nosabati doirasida talqin etib, ular- ning birbiri bilan bog’langanligiga, biri ikkinchisisiz mavjud bo’la olmas- ligiga e’tiborni qaratdi. Sni tushu- nishda ham materialistik, ham idea- listik qarash bor. Materialistlar S. deb ob’ektiv reallikni, materiyani, idealistlar esa, Xudoni, mutlaq g’oyani, ruhni, umuman moddiy bo’lmagan asos- ni tushunadilar. Pozitivistlar Sni mavhum tushuncha sifatida ta’riflab, bu tushuncha tadqiqotchini chalg’itib, uning fikrini yo’q narsaga bog’lab qo’yadi, as- lida odam xilmaxilliklar va ularning birliklaridan iborat, bunga esa mod- diylik ham, ma’naviylik ham kiradi deb hisoblashadi. Hoz. zamon tabiatshu- nosligi uchun S. faqat rasmiy tushuncha bo’lib, hodisalarni ifodalovchi degan ma’noni bildiradi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Substantsiya (lot. Substantia \u2014 mohiyat) \u2014 narsa va hodisalarning mohiyatini, asosini ifodalovchi tushun- cha. Odatda, materiya, modda so’zining si- nonimi sifatida qo’llaniladi. S. fal- safada xilmaxil olamning, ob’ektiv reallikning, tabiat, … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[206],"tags":[],"class_list":["post-124858","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-s-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"ru","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/124858","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=124858"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/124858\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":124870,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/124858\/revisions\/124870"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=124858"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=124858"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=124858"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}