STRUKTURAVIY TILSHUNOSLIK \u2014 tilshunoslik yo’nalishlaridan biri; tilga nisbatan ilmiy karashlar va uni tadqiq etish usullari majmui. Tilni anik, ajralib turadigan struk- tur (tarkibiy) elementlar (lisoniy birliklar, ularning turkumlari va b.)ga ega bo’lgan belgilar tizimi tarzida tu- shunish va tilni qatiy (aniq fanlarga o’xshatib) formal tavsiflashga intilish mazkur karashlar va usullar asosini tashkil etadi. St. o’z nomini til struktu- rasiga bo’lgan alohida e’tibori tufay- li olgan. Til strukturasi (tuzilishi) esa, odatda, lisoniy tizimning muayyan sathlar doirasida ierarxik (pog’onali) bog’lanishda joylashgan va tartibga so- lingan elementlari o’rtasidagi munosa- batlarni ifodalaydi. Tilni struktur jixatdan tavsiflash aniq bir matndan umumlashgan invariant (o’zgarmas) bir- liklar (ran qoliplari, morfemalar, fonemalar)ni ajratish va ularni anik, nutk,iy bo’laklar bilan munosabatini qat’iy qo’llanish qoidalari asosida aniqlashga imkon beruvchi taxlilni ta- lab qiladi. St. g’oyalari asosida strukturaviy (formal) grammatika yuzaga keldi, mashi- na tarjimasi bilan bog’liq masalalar kun tartibiga olib chiqildi va ma’lum darajada o’z echimini topdi, tilshunos- likda matematik tadqiqot usullarining keng qo’llanishiga imkon tug’ildi. St. garchi 20-a.ning 20\u2014 30y.larida alohida yo’nalish sifatida shakllangan bo’lsada, uning dastlabki kurtaklari qad. Hind tilshunosi Panini asarlarida, o’rta asrlardagi universal grammatikalarda, R.Dekart va g.V.Leybnisningfalsafiy- lingvistik grammatikalarida uchraydi. S.t.ning paydo bo’lishida I.A.Boduen de Kurtene, F.F.Fortunatov, E.Sepir, L.Blumfild, ayniqsa, F.tsesossyurning ilmiy izlanishlari va amaliy faoli- yati muhim rolo’ynagan. S.t. ning kon- tsepsiya va metodlari uning ayrim MAK- tablari (Praga lingvistik to’garagi \u2014 funktsional tilshunoslik; Kopenga- gen maktabi \u2014 glossematja; Amerika maktabi \u2014 deskriptiv tilshunoslik) hamda bu maktablarga mansub bo’lmagan E.Benvenist, A.Martine, L.Kurilovich, E.D.Polivanov va b. olimlar tomonidan ishlab chiqilgan. S.t.ning 50y.largacha bo’lgan rivoj- lanish bosqichida tilni formal tav- siflash, uning mazmun jihatini inkor qilish, til tizimini matematik tizim sifatida tushunish ustunlik qilganligi sababli S.t. qatgaq tanqidga uchragan. 50y.lardan keyin esa lisoniy ma’no- ni o’rganish kuchayadi, ma’nomazmunni tavsiflashning struktur usullari ish- lab chiqiladi. Bu davrda fonologik tahlil usullari grammatika va Seman- TIKAga ko’chiriladi. S.t.ning o’zi esa yangi yo’nalishlarga kushilib ketib, 70y.larda alohida yo’nalish sifatida barham to- padi. S.t. ishlab chiqqan usullar adabi- yotshunoslik, etnologiya, psixologiya, an- tropologiya, san’atshunoslik kabi ijti- moiygumanitar fanlarda boshka usullar bilan yonmayon qo’llanmoqda. Ad.: Osnovnie napravleniya struktu- ralizma, M., 1964; Zasorina L.N., Vve- Denie v strukturnuyu lingvistiku, M., 1974; Revzin I.I., Sovremennaya struk- turnaya lingvistika, M., 1977.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
STRUKTURAVIY TILSHUNOSLIK \u2014 tilshunoslik yo’nalishlaridan biri; tilga nisbatan ilmiy karashlar va uni tadqiq etish usullari majmui. Tilni anik, ajralib turadigan struk- tur (tarkibiy) elementlar (lisoniy birliklar, ularning turkumlari va b.)ga … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[206],"tags":[],"class_list":["post-124888","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-s-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"ru","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/124888","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=124888"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/124888\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":124889,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/124888\/revisions\/124889"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=124888"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=124888"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=124888"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}