Ismoiliylar \u2014 8-a. o’rtalarida Arab xalifaligida shialik yo’nalishida shakllanib, 10-11-a.lar- da yaqin va O’rta Sharqda keng tarqalgan diniy oqim tarafdorlari. I. oqimining shakllanishi Arab xalifaligida ziddi- yatlarning va xalq qo’zg’olonlarining ku- chayishi b-n bog’liq. Shialikning ba’zi tarafdorlari xalifalik taxtini egal- lagan abbosishshr b-n ma’lum darajada kelishib ish tutganlari tufayli Abbo- siylarga qarshi kurashni davom ettirish niyatida bo’lgan bir guruh shialar Imom Ja’far as-Sodiqning katta o’g’li Ismo- il (oqimning nomi shundan) atrofiga jipslashdilar. Imom Ja’far Ismoil- ni vorislikdan mahrum etib, kichik o’g’li Muso alkozimni voris qilib tayinladi. Bundan norozi bo’lgan Ismoil taraf- dorlari uning vafotidan (762 y.) keyin, o’g’li Muhammad ibn Ismoilni Imom deb tanidilar. 9-a oxirlariga kelib, ismoiliylik mustaqil diniy firqa sifatida tashkil topdi. Ular maxfiy uyushma yoki tashki- lotlar tuzdilar. Bu tashkilotlar mu- ayyan guruhlarning manfaatini ifoda etar edi. Shu davrda yunon falsafa-si, neoplatonizm, neopifagorsizm, xristi- an gnostisizmi va b. oqimlar ta’siri ostida I.ning murakkab diniyfalsafiy tizimi shakllandi. Ularning ta’limoti avvalo ikkiga: zohiriy (tashqi) \u2014 ochiq va botiniy (ichki) \u2014 maxfiy ta’limot- larga bo’linadi. Zohiriy ta’limot shia- larning umumiy ta’limotidan kam farq qiladi, bu ta’limot firqaning maxfiy ta’limotidan bexabar bo’lgan oddiy om- maga mo’ljallangan. Birinchi bor boti- niy ta’limotni movarounnahrlik Anna- Safiy (942 y. v.e.) asoslab berdi. Unga ko’ra, mutlaq Xudo o’zidan quyi bo’lgan 7 ta pog’onani ajratadi (emanasiya), ya’ni: mutlaq Xudo, olamiy akl, olamiy jon, birlamchi materiya, fazo, vaqt va ko- mil inson (ya’ni pay-g’ambar). Kamolot- ga erishgan inson (al-inson alkomil), I. ta’limoti bo’yicha, o’zida «olamiy aql»ni aks ettirgan notiq (gapiruvchi) bo’lib, u payg’-ambar maqomida bo’ladi va vahiyni insonlarga etkazib beradi, o’zida «olamiy jon»ni aks ettirgan so- MIT (jim turuvchi) esa oyatlardagi boti- niy maz-Munni tushuntirib beradi. I. tasavvurida insoniyat tarixi Odamato- dan Qoimgacha bo’lgan «buyuk davr»dir. U 7 «fitra»dan iboratki, ularning har biriga muayyan notiq (payg’ambar) to’g’ri keladi: odam, Nuh, Ibrohim, Muso, Iso, Muhammad. Har bir pay-g’ambar davri- ning ettinchi imomi ke-yingi payg’ambar (notiq)ga aylanadi. Demak, Ismoilning o’g’li Muhammad \u2014 ettinchi Imom, qoim qiyofasida ettinchi payg’ambar bo’lib ke- lishi va «qiyomat qoim»gacha hukm suri- shi kerak. O’rta asrda I. orasidan nizoriylar (hashshoshiylar), musta’liylar, druz- lar, qarmatlar ajralib chiqdi. I. ta’- limoti, xususan, qarmatlar mafkurasi Islom dinining o’ta so’l maslagi bo’lgan. O’rta asr tafakkurining yirik namoyan- dalari Rudakiy, Ibn Sino, Abu-l-a’lo al-Ma’arriy va b.ga qarmatlar mafku- rasi ta’sir ko’rsatgan. Mashhur shoir va mutafakkir Nosir Xisrav esa I.ning yirik namoyandalaridan biri bo’lgan. Hoz. davrda nizoriylar Suriya, Eron, Afg’oniston shim.da, tog’li Badaxshonda, musta’liylar Yaman, Hindiston, poki- ston, Misrda, druzlar Suriya va Livanda saqlanib qolgan.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Ismoiliylar \u2014 8-a. o’rtalarida Arab xalifaligida shialik yo’nalishida shakllanib, 10-11-a.lar- da yaqin va O’rta Sharqda keng tarqalgan diniy oqim tarafdorlari. I. oqimining shakllanishi Arab xalifaligida ziddi- yatlarning va xalq qo’zg’olonlarining … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[199],"tags":[],"class_list":["post-129897","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-i-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"ru","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/129897","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=129897"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/129897\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":129901,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/129897\/revisions\/129901"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=129897"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=129897"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=129897"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}