Issiqlik \u2014 materiya harakati shakli; jismlar o’rtasidagi issiqlik almashinish jarayonining energetik ifo- dasi. Materiyani tashkil qiluvchi mikro- zarralar (molekula, atom, elektron va b.) ning betartib harakatlari miqdori I. ni ifodalaydi. I. va is-siqlik mikdori atamalari bir xil ma’noni bildiradi. I. haqidagi ma’lumotlar juda qadimdan ma’lum. Qadim zamonlarda I. ni jismlarning har xil holatiga bog’liq bo’lgan qandaydir asos, negiz deb qaralgan. 16-a. gacha jismlarning qizish darajasi sezgi organlari yordamida aniqlangan. 16-a. da g. Galiley birin- chi marta termometr yasab, jismlarning qizish darajasini (t-Rani) aniqlagan. 17-a. dan boshlab, I. holatini materiya tarkibidagi zarralar harakatiga bog’lab tushuntira boshlangan (F. Bekon va R. De- kart). 18-a. birinchi yarmida D. Bernulli, M. F. Volter bu ta’li-motni yana ham rivojlantirdi. 18-a. da metallurgiya va bug’kuchiga asoslangan texnika juda taraqqiy qildi. Bu esa I. hodisalarini yana ham anikroq tekshirishni talab etdi. Ayniqsa, t-ra (termometriya) ni, I. miqdorini o’lchash (kalorimetriya) usul- lari taraq-qiy qildi. 18-a. o’rtalarida M. V. Lomonosov berk idishda moddalar- ning ku-yishini tajribada tekshirib, moleku-lyar-issiqlik nazariyasini kashf etdi. Nemis tabiatshunosi yu. R. Mayer is-siklik va mexanik ishning ekviva- lentligini asoslaganidan keyin (1850\u2014 60) J. Jdul’va frantsuz olimi Girni tomonidan molekulyarkinetik nazariya qayta tiklandi va R. Klauzius hamda J. Maksvell tomonidan rivojlantirildi. Bu nazariyaga asosan I. jismlar tarki- bidagi atom va moleku-lalarning betar- tib qarakatiga bog’liq. Jismning t-rasi ko’tarilsa, tarkibidagi molekula yoki atomlarning betartib harakati tezlasha- Di. Agar har xil trali ikki sistema bir- biriga yaqinlashtirilsa (I. kontaktiga keltiril-sa), ularning ichki energiyasi o’zgaradi; ikki sistemada makroskopik (ko’zga ko’rinadigan) ish bajarilmasdan I. almashinadi. Sistema makroskopik ish bajarmasdan tashqi muhit b-n I. al- mashganda tashqi muhitning ichki ener- giyasi o’zgarishi sistema olgan I. deyi- ladi va bu I. sistemaning I. harakati miqdori ortishiga olib keladi. I. Alma- shishda makroskopik ish bajarilma-sada, mikroskopik (ko’zga ko’rinmaydigan) ish- lar bajariladi, ya’ni tashqi muhit mo- lekulalari, atomlari mole-kulyar kuchlar b-n sistemaning molekulalari va atom- lariga ta’sir qilib ish bajaradi. Mas, jism b-n qizdirilgan gaz I. kontaktiga keltirilganda gazdan jismga energiya- ning o’tishi gaz molekulalarining jism molekulalari b-n bevosita to’qnashishi (mikroskopik ish bajarishi) orqali so- dir bo’ladi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Issiqlik \u2014 materiya harakati shakli; jismlar o’rtasidagi issiqlik almashinish jarayonining energetik ifo- dasi. Materiyani tashkil qiluvchi mikro- zarralar (molekula, atom, elektron va b.) ning betartib harakatlari miqdori I. ni ifodalaydi. … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[199],"tags":[],"class_list":["post-130079","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-i-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"ru","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/130079","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=130079"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/130079\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":130090,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/130079\/revisions\/130090"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=130079"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=130079"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=130079"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}