Inersiya (lot. inertia \u2014 harakatsizlik), inertlik \u2014 moddiy jismning xossalaridan biri. Shu xos- sasi tufayli jism tinch holatini yoki to’g’ri chiziqli tekis qarakatini saklay oladi. I. tufayli jism tashki kuch ta’- sirida tezligini birdaniga o’zgartira olmaydi. I. jismning massasiga bo- Glik, shu sababli jism massasi uning I. o’lchovi deyiladi (q. Nyutonning mexanika qonunlari). I. atamasi tur- li asboblarga nisbatan ham qo’llanadi, mas, o’lchov asboblarining kechikib qayd qilishiga sabab I. dir. Inersiya bosh o’qlari. Markazdan qochma I. momentlari nolga teng bo’lgan o’qlar I. bosh o’qlari deyiladi. Fazoda- gi har bir nuktadan jism uchun uchta I. bosh o’qi o’tkazish mumkin. Agar I. bosh o’qlari massa markazidan o’tsa, bu o’qlar Markaziy bosh o’qlar deyiladi. Aylana- yotgan jism o’z aylanish o’qiga dinamik bosim ko’rsat-masligi uchun shu aylanish o’qi I. Markaziy bosh o’qi bo’lishi zarur. Inersiya kuchi. Harakatdagi mod- diy nuqta tezlanishiga qaramaqarshi yo’nalgan va shu moddiy nukta massasi b-n tezlanishining ko’paytmasi (G’ = \u2014 Tyu) I. kuchi deyiladi. Bu erda tezlanish inersial koordinatalar sistemasiga nisbatan olingan. Mas, matematik ma- yatnikda markazdan krchma I. kuchi mod- diy nuqta harakatini cheklovchi ipga qo’yilgan bo’lib, mv ga teng; bu erda v \u2014 moddiy nukta tezligi, g\u2014 mayatnikuzun- ligi. I. kuchi tushunchasidan foydalanib, dinamika tenglamalari tuziladi, stati- ka qonunlaridan dinamikada foydala- nish mumkin. Moddiy nuqtaning nisbiy harakati ko’rilayotganda ham I. kuchi tu- shunchasidan foydalaniladi. Inersiya markazi yoki massa markazi. Jismda yoki mexanik sistemada massa taqsimotini ifodalovchi nuqta koordi- natalari I. markazi deyiladi. I. Mar- kazi, ko’pincha, massa markazi ham dey- iladi. I. markazi mexanik sistema Di- namikasida katta rol o’ynaydi. Siste- maga tegishli moddiy nuqtalar harakat miqdorlarining geometrik yig’indisi sistema massasi b-n I. markazi tezli- gi ko’payt-masiga teng. I. massasi si- stema massasiga teng moddiy nuqtadek harakatlanadi. I. markaziga qo’yilgan kuch sifatida tashqi kuchlar bosh vektori olinadi. Inersiya radiusi \u2014jismning biror o’qqa nisbatan hisoblangan I. momenti- ni jism massasiga bo’lgan kvadrat ildiz- dan chiqarishdan hosil bo’ladigan uzun- lik: r = J\u2014 . I. radiusi inersiya elkasi ham deyiladi. Massasi jism massasiga teng bo’lgan kovak tsilindr radiusini I. radiusi deyish mumkin. Shar markazidan o’tgan o’qqa nisbatan I. radiusi R = h0> 4L; R\u2014 shar radiusi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Inersiya (lot. inertia \u2014 harakatsizlik), inertlik \u2014 moddiy jismning xossalaridan biri. Shu xos- sasi tufayli jism tinch holatini yoki to’g’ri chiziqli tekis qarakatini saklay oladi. I. tufayli jism tashki kuch … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[199],"tags":[],"class_list":["post-130298","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-i-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"ru","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/130298","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=130298"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/130298\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":130308,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/130298\/revisions\/130308"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=130298"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=130298"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=130298"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}