INFORMASIYA NAZARIYASI — informasiya (axborot, ma’lumot, xabar) ni to’plash, saqdash, qayta ishlash va tarqatish usullarini tadkiq qiladigan fan sohasi; kibernetikannt asosiy qismlaridan biri. I. n. ga 1948-49 y. larda amerikalik olim K. Shen- non asos solgan. Keyinchalik dunyoning boshqa yirik olimlari I. n.ni rivoj- lantirishgan. I. n. da tadkikrtlarning muhim vazifalaridan biri Informasi- yani tarqatishning eng maqbul (optimal) usullarini topishdan iborat. Bunda aso- siy ko’rsatkich informasiyani tarqatish ishonchliligi va tezligi hamda shular b-n bog’liq ravishda erishiladigan si- fatning nazariy chegarasini aniqlash hisoblanadi. I. n. statistik mohiyatga ega, shuning uchun undagi matematik usul- larning ko’pchiligi ehtimollar nazariya- Sita suyanadi. Xotira qurilmasiyaa saqlash yoki aloqa kanali bo’yicha uzatish uchun mo’ljallangan ma’lumotlar (xabar- lar) dagi informasiyalar soni oldin- dan to’liq ma’lum bo’lmaydi. Oldindan faqat shu informasiyalarni tanlab olish mumkin bo’lgan ko’plab ma’lumotlar (xa- barlar ehtimoli) ma’lum bo’ladi. Zarur informasiya ana shu ko’plab ma’lumotlar ichidan tanlab olinadi. Tanlangan in- formasiyani qayd qilish uchun ikkilik belgilar soni qabul qilinadi (q. Ikki- lik kod, ikkilik sanoq sistemasi). Aloqa kanali tushunchasi juda umu- miy ma’noga ega. Keng ma’noda \u2014 in- formasiyani uzatish uchun mo’ljallangan har qanday aloqa qurilmasi. Lekin I. n. da ran aloqa kanali texnikasi ustida emas, balki informasiya uzatish naza- riyasi ustida ketadi. Mas, geometriya- da ran biror narsa qanday materialdan qilinganligi ustida emas, balki uning hajmi ustida yuri-tilganidek, I. n. da ham ran aloqa qurilmalarining tabiati ustida yuri-tilmaydi, balki aniq aloqa tizimlari I. n. da uzatilishi mumkin bo’lgan informasiya miqdori nuqtai na- zaridan ko’rib chiqiladi. Aloqa kanali bo’yicha kod yordamida uzatiladigan xa- barlarni kanal (kirish) signallariga aylantirishga (ya’ni kodlashga) to’g’ri keladi. Ular uzatilgandan so’ng ana shu signallar xabarlarga (chiqish signalla- riga) aylantiriladi (ya’ni dekodlana- Di). Kirish va chiqish signallarining tu- zilishi (strukturasi)ga qarab, kanallar diskret (uzlukli) va uzluksiz xillarga ajratiladi. Diskret kanallarda kirish va chiqishdagi signallar bir xil yoki har xil «alfavitlar» ning «harflari» ket- ma-ketligidan iborat bo’ladi. Uzluksiz kanallarda kirish va chiqish signallari uzluksiz parametr \u2014 vaqtning funktsi- yasi (t) dir. I. n. da «xabar», «ma’lumot», «aloqa kanali» va b. tushunchalar keng ma’noda qo’llanadi. Mac, I. n. nuqtai nazaridan xa- barlar manbai mumkin bo’lgan ko’plab xa- barlar va ularga tegishli ehtimolliklar majmuidan iborat bo’lishi mumkin. Xa- barlarni ehtimolliklar orqali kodlash uchun zarur ikkilik belgilarning o’rtacha soni mi-nimumini ifodalaydigan od- diy formula yo’q. Buning uchun I. n. da ishlab chiqilgan murakkab formulalar- dan foydalaniladi. Erkin Yoqubov, Norbek Taylaqov.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
INFORMASIYA NAZARIYASI — informasiya (axborot, ma’lumot, xabar) ni to’plash, saqdash, qayta ishlash va tarqatish usullarini tadkiq qiladigan fan sohasi; kibernetikannt asosiy qismlaridan biri. I. n. ga 1948-49 y. larda amerikalik … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[199],"tags":[],"class_list":["post-130459","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-i-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"ru","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/130459","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=130459"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/130459\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":130469,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/130459\/revisions\/130469"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=130459"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=130459"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=130459"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}