Glyasiologiya (lot. glacies \u2014 muz va …logiya) \u2014 er yuzasidagi barcha muz shakllari (muzliklar, qor qoplami va b.), er osti muzlari, ularning tuzi- lishi, tarkibi, fizik xususiyatlari, kelib chiqishi va rivojlanishi, geol. va geomorfologik faoliyati, geografik tarqalishi haqidagi fan. Umumiy muz- shunoslikning sinonimi. G. glyasiosfe- ra va er yuzasi, atmosfera, gidrosfera va litosferadagi tabiiy muz va muz- liklar, ularning joylashishi, reji- mi va rivojlanish dinamikasi, atrof muhit b-n o’zaro aloqasi, muzning er evolyusiyasidagi ahamiyatini o’rganadi. G. suv oqimi, muz zaxirasi, muzli- klarning iqlimga ta’siri, Geolo- gik ishi va b. tabiiy xususiyatlarini o’rganishda tabiiy geogr.ning gidrolo- giya, geomorfologiya, iqlimshunoslik va geodeziya kabi tarmoqlari metod- laridan foydalanadi. G.ning o’tmish davrlar muzliklarini o’rganadigan bo’limi paleoglya tsiologiya deb ataladi. Muzliklar haqidagi dastlabki yozma ma’lumot frantsuz tabiatshunosi Myun- ster Sebastyan qalamiga mansub (1544). G. 18-19-a.larda gidrologiya va geol. fanlari negizida shakllana boshladi. Bunda shveytsariyalik tabiatshunos Oras Sossyurning (1740-99) «Alp tog’lariga sayohat» (1779-96) asari muhim o’rin tut- Di. 19-a. oxiri \u2014 20-a. o’rtalariga kelib qattiq va suyuq holatdagi suvni o’rganish usullari va ular b-n bog’liq bo’lgan mu- ammolar turlicha ekanligi aniq bo’lib qoldi. Bu davrda qutb muzliklari, ular- ga xos bo’lgan qonuniyatlar o’rganildi, muz tabiatiga va muzliklardagi fizik hodisalar mohiyatiga chuqur kirib bo- rildi, materik va tog’muzliklarining nisbatini solishtirish imkoniyati yara- tildi va g. geografiya, gidrologiya, geol. va geofizika fanlari sohalarining tu- tashgan joyida yuzaga kelgan mustaqil fanga aylandi. O’rta Osiyo muzliklari- ning dastlabki katalogini 1930 y. N.L. Korjenevskiy nashr qilgan. Unda jami 1223 vodiy muzligi, jumladan Pomirda 296 ta, Hisor-Olayda 199 ta muzlik qayd qilingan. Muzliklarning so’nggi ko’p jildli katalogi 1965-82 y.larda sobiq Ittifoq faning Geografiya in-ti, O’rta Osiyo Gidrometeorologiya i.t. instituta (O’OGMITI) va «Gidrometxizmat»ning boshka in-t va muassasalari tomonidan yaratildi. O’rta Osiyo tog’laridagi muzli- klarga tegishli ma’lumotlar 14-jildda jamlangan. Ushbu katalog Jahon qor- muzlik resurslari atlasini tuzishda asos bo’lgan. G. fizika, mat., geofizika, geokimyo, geodeziya, xaritagrafiya, geogr., geologiya va b. fanlar usullaridan foy- dalanadi. Keyingi yillarda glyasiologik tadqikrtlarning yangi usullari (termik burg’ilash, fotogrammetriya, aerofoto- s’yomka va b.) paydo bo’ldi. G. o’rganadigan ob’ektlariga bog’liq holda muzlikshunos- lik, qorshunoslik, qor ko’chkilari ilmi, suv havzalari muzshunosligi, paleoglya- tsiologiya kabi sohalarga bo’linadi. Ik- kinchi tomondan, g.da o’ziga yaqin bo’lgan fanlar b-n aloqasi va qo’llaniladigan usullarining turlichaligi asosida glyasioiqlimshunoslik, glyasiogidro- logiya, strukturaviy g., dinamik g., Geo- kimyoviy g. kabi yo’nalishlar farkla- nadi. G.ning amaliy ahamiyati jadal suratlarda o’smoqda, natijada o’ziga xos yangi yo’nalish \u2014 muhandislik g.si to’la shakllandi. G. doimiy muzloq erlarni o’rganadigan geokriologiya b-n qo’shilib, kriosferani o’rganadigan er kriolo- giyasini tashkil etadi. Hoz. zamon g. si atrof muhit muhofazasi hamda tabiat va jamiyatning o’zaro aloqasi muammola- ri b-n chambarchas bog’liq. G. sohasidagi tadqiqotlar dunyoning ko’pgina mamlakat- lari (Avstraliya, AQSh, Buyuk Britaniya, Daniya, Kanada, Norvegiya, Rossiya, Fran- tsiya, Shvesiya, Shveytsariya, Yaponiya va b.) da keng miqyosda amalga oshirilmoqda. Bunda xalqaro geofizika yillari (1882 \u2014 83, 1932-33 va 1957-58), xalqaro geofizika hamkorlik yili (1959) va Xalqaro gidrologik o’n yillik (1966 -75)larning ahamiyati katta bo’ldi. O’sha yillarda er kurrasidagi barcha muzli- klar holati kuzatib turildi. Ayrim davlatlar va jahon miqyosida faoliyat ko’rsatadigan xalqaro glyasiologiya uyush- malari, jamiyatlari mavjud. 1907 y.dan Angliyaning Kembrij shaxrida xalqaro miqyosda «glyasiologiya jurnali» chop etiladi. Glyasiologik tadqiqotlar O’zbekistonda O’OGMITIning G. bo’limida, O’zbekiston FA geol. va Geo- fizika in-tining g. laboratoriyasida amalga oshiriladi. 1967 y. Abramov muzligida O’OGMITIning glyasiologik tadqiqotlar o’tkazuvchi maxsus st-yasi tashkil etildi. «O’rta Osiyoda glyasiolo- gik tadqiqotlar» mavzuida doimiy ra- vishda ilmiy to’plamlar chop etiladi. G. fani rivojiga N.L. Korjenevskiy, O.P. Shcheglova, V.F.Suslov, A.A.Akbarov, G.E.Glazirin, B.A.Kamolov, L.A. Kana- eV, V.G.Konovalov, A.S.Shchetinnikov va b. olimlar salmoqli hissa qo’shdilar. Ad.: Golubev G.N., Gidrologiya lednikov, L., 1976; Injenernaya glyasiologiya, M., 1971.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Glyasiologiya (lot. glacies \u2014 muz va …logiya) \u2014 er yuzasidagi barcha muz shakllari (muzliklar, qor qoplami va b.), er osti muzlari, ularning tuzi- lishi, tarkibi, fizik xususiyatlari, kelib chiqishi va … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[210],"tags":[],"class_list":["post-130757","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-g-harfi-2","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"ru","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/130757","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=130757"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/130757\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":130764,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/130757\/revisions\/130764"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=130757"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=130757"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=130757"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}