Geraklit Efeslik (Herakleitos Ephesios) (mil. AV. taxm. 544-483) \u2014 yunon faylasufi, Ioniya fayla- suflaridan biri. Oliy aristokrat- lar oilasida tug’ilgan. Falsafa ta- rixida birinchi bo’lib ob’ektiv dialektika tamoyillarini ko’rsatib bergan. Uning dunyoqarashiga Sharq falsafasi, xususan zardushtiylik falsafasi jiddiy ta’sir ko’rsatgan. G.ning asarlarida zardushtiy- lik, «Avesto»AA bayon etilgan g’oyalarga, qad. hind Upanishad- lariga oid lavhalar uchraydi. G.ning «tabiat haqida» asaridan biz- gacha 130 parcha (fragment) etib kel- gan. U bu kitobni juda murakkab tilda, ilmning mag’zini chaqa oladi- gan, farosatli va dono kitobxonlar- ga mo’ljallab yozganligini aytadi. G. olamni to’xtovsiz alangalanib va so’nib turuvchi olovdan iborat deb bil- Di. Uning fikricha, hamma narsalar olovdan paydo bo’lgan va hamma narsa olovga aylanadi. G. olovni olamning asosida yotuvchi birlamchi element, jon- li va aqlli kuch deb hisoblaydi, boshqa narsalar esa olovning turli shaklla- riga aylangan ko’rinishlaridir. Barcha narsalar olovning quyuqlashuvi va siy- raklashuvi oqibatida vujudga keladi. G. dunyodagi hamma narsa abadiy harakat ja- rayonida, hamma narsa tabiat qonuniyati \u2014 «Logos»ga bo’ysunib, oqib, o’zgarib tu- radi, deydi (mas, «ayni bir daryoga 2 Mar- ta tushib bo’lmaydi», «biz ko’rib turgan har kungi Quyosh yangi Quyosh», «biz o’zimiz ham har bir lahzada yangilanamiz»). G.ning eng muhim falsafiy g’oyasi \u2014 qarama-qarshiliklarning kura- shi va uyg’unligidir. Uning fikri- cha, o’zgarishlar qarama-qarshi kuchlar- ning ta’siri natijasidir, qarama- qarshiliklar abadiy kurashda, hamma narsa kurash va zaruriyat oqibatida Vu- judga keladi. G. ta’kidlashicha, urush \u2014 hamma narsaning otasi va podshosi- dir; u ayrimlarga xudolar, boshqalarga odamlar sifatida namoyon bo’ladi, ay- rimlarni u qulga aylantiradi, ayrim- larni esa qullikdan ozod qiladi. G. fikricha, olamni bilishning asosida sezgilar yotadi. Faqat tafakkurgina do- nolikka olib boradi. Sezgilar b-n idrok etiladigan har qanday mohiyat aqldan yashirina olmaydi. U olamdagi ro’y be- ruvchi jarayonlarning ichki mohiyatini stixiyali dialektika vositasida chuqur tahlil etib bera oddi. G. ta’limoti yunon falsafiy tafakkuriga katta ta’- sir ko’rsatdi. Bu ta’limotni stoiklar qabul qilib oldilar va ular orqali xri- stianlik va G’arb falsafasiga tarqaldi. Yangi davrda asosan Gegel, Shleyerma- xer, Lassal, Nisshe rivojlantirdilar. Baxtiyor To’raev.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Geraklit Efeslik (Herakleitos Ephesios) (mil. AV. taxm. 544-483) \u2014 yunon faylasufi, Ioniya fayla- suflaridan biri. Oliy aristokrat- lar oilasida tug’ilgan. Falsafa ta- rixida birinchi bo’lib ob’ektiv dialektika tamoyillarini ko’rsatib bergan. … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[210],"tags":[],"class_list":["post-134810","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-g-harfi-2","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"ru","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/134810","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=134810"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/134810\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":134824,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/134810\/revisions\/134824"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=134810"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=134810"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=134810"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}