{"id":21222,"date":"2022-03-13T15:22:52","date_gmt":"2022-03-13T12:22:52","guid":{"rendered":"https:\/\/milliycha.uz\/?p=21222"},"modified":"2022-03-13T15:22:53","modified_gmt":"2022-03-13T12:22:53","slug":"chad-tillari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/chad-tillari\/","title":{"rendered":"CHAD TILLARI"},"content":{"rendered":"\n<p>CHAD TILLARI \u2014 som-hom (afroosiyo) tillari makrooilasining bir tarmog&#8217;i; Markaziy va G&#8217;arbiy Sudanda, Chad ko&#8217;li atrofidagi mintaqa \u2014 shimoliy Nigeriya, Shimoliy Kamerun hamda Chad Respublikasi hududlarida tarqalgan. 150 dan ortiq tillarni, lahja guruhlarini qamrab oladi. Tarmoqdagi eng yirik hisoblangan xausa (tili)ning azaliy qo&#8217;llanish hududi Nigerning Janubiy Sharqiy qismlarini ham o&#8217;z ichiga oladi. Xausa xalqining ko&#8217;chib yurishi va savdosotiqning tobora kengayishi natijasida xausa tili Gana, Togo, Benin respublikalarining shimoliy qismlari va Afrikaning boshqa ko&#8217;plab mamlakatlarida ham tarqalgan. O&#8217;tgan asrning 90-yillari o&#8217;rtalaridagi ma&#8217;lumotlarga ko&#8217;ra, Chad tillarida 35-40 milliondan (xausa tilida 31 milliondan) ortiqroq kishi so&#8217;zlashadi. Chad tillari 3 ta asosiy guruhga bo&#8217;linadi: g&#8217;arbiy Chad tillari, o&#8217;z navbatida, xausa, angas, Ron, boletangle, shim. Bauchi, Janubiy Bauchi, bade guruhchalari (7 ta) ga ajraladi; Markaziy Chad tillari, o&#8217;z navbatida, tera, buramargi, xigi, bata, xidkala, Mandara, sutur, makakam, daba, Giler, Kotoko, muzgu, masa guruhlari (13 ta) ga ajraladi; Sharqiy Chad tillari, o&#8217;z navbatida, kera, nanchere, samray, sokoro, dangra, mokulu, mubu guruhchalari (7 ta) ga ajraladi. Chad tillarining fonologik tizimida undoshlarning 3 turi \u2014 jarangli, jarangeiz va emfatik turlari farqlanadi. Unlilarning cho&#8217;ziqlik\u2014qisqalik bo&#8217;yicha qaramaqarshiligi keng tarqalgan. Barcha Chad tillari ham leksik, ham grammatik ma&#8217;noli fonologik ton (ohang)larga ega. Morfologiyasida fe&#8217;l tizimi boshqa somhom tillariga nisbatan bir qancha o&#8217;ziga xosliklarga ega, olmoshlarning alohida so\u2019z va qo&#8217;shimcha ko\u2019rinishidagi turlari mavjud. Chad tillari orasida xausa tiligina rivojlangan yozuv an&#8217;analariga ega; boshqa tillar uz yozuviga ega emas. Eng ko&#8217;p o&#8217;rganilgani ham xausa tilidir (19-asr o&#8217;rtalaridan). O&#8217;tgan asrning 70-yillaridan boshlab barcha Chad tillari tavsifiy va qiyosiy-tarixiy tadqiqotlar ob&#8217;yektiga aylandi. Ad: Dkonov N.M., Semitoxamitskie yaziki, M., 1965; Porxomovskiy V.Ya., Chadskie yaziki, v kn.: Sravnitelnoistoricheskoe Izuchenie Yazikov raznix Semey. Zadachi i perspektivi, M., 1982.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>CHAD TILLARI \u2014 som-hom (afroosiyo) tillari makrooilasining bir tarmog&#8217;i; Markaziy va G&#8217;arbiy Sudanda, Chad ko&#8217;li atrofidagi mintaqa \u2014 shimoliy Nigeriya, Shimoliy Kamerun hamda Chad Respublikasi hududlarida tarqalgan. 150 dan ortiq &hellip; <a href=\"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/chad-tillari\/\" class=\"more-link\">Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":16402,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[171],"tags":[],"class_list":["post-21222","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ch-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.0","language":"ru","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21222","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21222"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21222\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21223,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21222\/revisions\/21223"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16402"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21222"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21222"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21222"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}