CHINGIZXON (asl ismi Temujin, Temuchin) (taxminan 1155, O’non daryosi yaqinidagi delpun bo’ldan mavzei \u2014 1227.25.8) \u2014 mo’g’ullar davlati asoschisi, sarkarda. Mo’g’ul qabilalari Ittifoqi \u2014 tayjiutlar sardori Yasugay Bahodirning O’elun fujin (xotun) dan tug’ilgan to’ng’ich farzandi. 13 yoshyda otasidan etim qolgan Chingizxon 27 yil davomida bir qancha urug’va qabilalarni tayjiutlar atrofida birlashtirish maqsadida harbiy harakatlar olib borgan. 1195-1204 yillarda Chingizxon keraitlar boshlig’i Vanxon To’g’ril (O’nxon) bilan Ittifoqsa merkit, Nayman, kuralas, ikiras, Durban, tatar va hokazolar qabilalarni bo’ysundiradi. Biroq, keyinchalik ular orasiga adovat tushgan. 1204 yil O’nxon bilan bo’lgan jangda g’alaba qozongan Chingizxon xonlik taxtini egallaydi. 1206 yil mo’g’ul aslzodalari, no’yonlari ishtirokida buyuk qurultoyda «Chingiz» (Tengiz \u2014 dengiz, okean) unvoni bilan sarafroz etiladi (Ulug’xon ma’nosida) va barcha qabila, urug’, elatlarning buyuk xoni deb e’lon qilinadi. Davlatning ichki va tashqi siyosatini tartibga solishda Chingizxon tomonidan e’lon qilingan qonunlar to’plami \u2014 Yaso (yasoq) muhim rol o’ynaydi. Ming kishilik shaxsiy gvardiya hamda yuz ming jangchidan iborat otliq armiyani shakllantirgan Chingizxon Sibirdagi bir nechta qabila va elatlarni (1207), shim. Xitoyni (1211 \u2014 15), O’rta Osiyoni (1219-21), Xuroson, Eronni (1221-24) o’z tasarrufiga kiritadi. Mo’g’ullar tomonidan zabt etilgan hududlar vayron qilingan, aholisi qyrib tashlangan, qullikka mahkum etilgan. 1224 yil Chingizxon Mo’g’ullar davlatini 4 o’g’li \u2014 Jo’ji, Chig’atoy, O’qtoy va Tulilarga taqsimlab bergan. Shimoliy Xitoydagi tangut qabilalarining Sisya davlati (10-13-asrlar) ga qarshi yurish qilgan vaqtida Chingizxon og’ir dard tufayli vafot etadi. Uni Mo’g’ulistondagi Burxon\u2014Xaldun tog’ etagida dafn etishadi. Ad.: U temishxadji, Chingizname, Alma Ata, 1992; Kichanov E.I., Jizn Temuchjina, dumavshego pokorit Mir, Bishkek, 1993; Sultanov T.I., Podnyatie na beloy koshme. Potomki Chingizxana, Almati, 2001.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
CHINGIZXON (asl ismi Temujin, Temuchin) (taxminan 1155, O’non daryosi yaqinidagi delpun bo’ldan mavzei \u2014 1227.25.8) \u2014 mo’g’ullar davlati asoschisi, sarkarda. Mo’g’ul qabilalari Ittifoqi \u2014 tayjiutlar sardori Yasugay Bahodirning O’elun fujin … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":16402,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[171],"tags":[],"class_list":["post-21850","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ch-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"ru","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21850","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21850"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21850\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21857,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21850\/revisions\/21857"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16402"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21850"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21850"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21850"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}