{"id":22424,"date":"2022-03-26T10:00:26","date_gmt":"2022-03-26T07:00:26","guid":{"rendered":"https:\/\/milliycha.uz\/?p=22424"},"modified":"2022-03-26T10:00:27","modified_gmt":"2022-03-26T07:00:27","slug":"italiya","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/italiya\/","title":{"rendered":"Italiya"},"content":{"rendered":"\n

Rasmiy nomi \u2014 Italiya Respublikasi. Poytaxti \u2014 Rim. Hududi \u2014 301 ming km.kv. Aholisi \u2014 58,3 mln kishidan ortiq (2012-yil). Tili \u2014 italyan. Dini \u2014 aholisining asosiy qismi protestantlar, qolganlari musulmonlar, yahudiylar. Pul birligi \u2014 yevro.
Geografik joylashuvi va tabiati.<\/strong>\u00a0Janubiy Yevropada, Apennin yarimorolida joylashgan. Shimolda \u2014 Avstriya (chegara uzunligi \u2014 430 km) va Shveysariya (740 km), shimoli g\u2018arbda \u2014 Fransiya (488 km), sharqda \u2014 Sloveniya (199 km) bilan chegaradosh. Sardiniya, Sitsiliya, Elba orollari va bir qancha kichik orollar ham Italiyaga qarashli. Italiya hududi janubda va g\u2018arbda 0\u2018rta Yer dengizi, sharqda Adriatika dengizi bilan tutash. Chegarasinmg umumiy uzunligi 1899,2 km. Hududining 80% i tog\u2019 va qirlardan iborat. Italiyaning shimolida Alp tog\u2019lari joylashgan. Alp va Apennin tog\u2019lari oralig\u2018ida Po daryosi vodiysi bilan Lombard tekisligi joylashgan. Harakatdagi vulqonlar ko\u2018p. Ular orasida Vezuviy (1277 m) va Etna (3323 m) Sitsiliya orolida joylashgan. Italiyaning asosiy daryolari \u2014 Po va Tibr. Mamlakatda k\u043e\u2018llar ko\u2018p, asosiylari Garda, Lago-Madjore, Komo. Asosiy foydali qazilmalari: simob, marmar, ishqor, ko;mir, oltingugurt, kam miqdorda tabiiy gaz va neft. Haydaladigan yerlar mamlakat hududining 32%, o\u2018rmon va butazorlar \u2014 22%, yaylov va o\u2018tloqlar 17% ni tashkil etadi.
Davlat tuzilishi va siyosiy partiyalari.<\/strong>\u00a0Dav\u00adlat tuzilishi \u2014 parlamentar respublika. Ma\u2019muriy jihat\u00addan 20 ta viloyatga bo\u2018linadi. Italiya 1961-yil 17-martda mustaqil davlatga aylangan. Milliy bayram \u2014 ivunning birinchi yakshanbasi \u2014 Respublikaning e\u2019lon qilinishi. Ijroiya hokimiyat prezident (davlat boshlig\u2018i) va premyer-ministr rahbarligida hukumatga tegishli. Qonun chiqaruvchi hokimiyat \u2014 ikki palatali parlament \u2014 Senat va Deputatlar palatasidan iborat. Asosiy siyosiy partiyalari: Italiya xalq partiyasi (IXP), Italiya sotsialistik partiyasi (ISP), So’l kuchlar demokratik partiyasi (SKDP).
Iqtisodi va transport kommunikatsiyalar:<\/strong>\u00a0Hozirgi kunda Italiya Yevropaning yetakchi mamlakatlaridan biri hisoblanadi. Sanoatning asosiy tarmoqlari: avtomobilsozlik (dunyoda 5-o\u2018rinda), kimyo sanoati, metallurgiya, po`lat eritish, oziq-ovqat sanoati, to\u2018qimachilik, kiyim-kechak va poyabzal ishlab chiqarish. Qishloq xo\u2018jaligi go\u2018sht va sut mahsulotlaridan tashqari, mamlakatning qishloq xo\u2018jaligi mahsulotlariga bo\u2018lgan ehtiyojini to\u2018liq qondiradi. Italiyada xizmat ko\u2019rsatish va turizm rivojlangan. 2006-yil YIM miqdori 1775,3 mlrd AQSH dollami (aholi jon boshiga \u2013 29,9 AQSH doll.) tashkil etgan. Asosiy savdo hamkorlari: YI mamlakatlari, AQSH, OPEK mamlakatlari.
Temiryo`llarning umumiy uzunligi \u2014 20011 km, avtomobil yo\u2018llari \u2014 294410 km, ichki suv yo\u2018llari \u2014 2400 km. Dengiz portlari: Ankona, Venetsiya, Genuya, Sardiniya, Spetsiya, Livorno, Neapol, Palermo (Sitsiliya), Taranto, Triyest.
Tarixi.<\/strong>\u00a0Italiya tarixi m. a. X asrda bu yerda yashagan turli qabilalar (ligurlar, etrusklar, lotinlar va boshqalar) greklar va finikiyaliklar madaniyatiga katta ta\u2019sir ko\u2018rsatgan etrusklar madaniyati bilan boshlanadi. Lotinlar tomonidan miloddan awalgi VIII asrda asos solingan Rimni m. a. VI asrda etrusklar zabt etdilar va ko\u2018plab buyuk me\u2019moriy yodgorliklarini barpo etdilar. Etrusklar Rimdan quvib chiqarilgandan keyin respublika o\u2018rnatildi, asosiy siyosiy kurash esa Rim aristokratiyasi (patritsiylar) va plebeylar o\u2018rtasida kechdi. 0\u2018sha paytda Rim o\u2019zining tashqi dushmanlari bilan ham kurash olib borib, m. a. III asrda butun Apennin yarimorolini zabt etdi. M. a. 264-118-yillarda Rim Sitsiliya, Gretsiya, Makedoniyani, Osiyo va Afrikadagi bir qancha hududlarni o\u2018z provinsiyalariga aylantirib, o\u2018z mustamlakalarini kengaytirdi. Fuqarolar urushi davridan keyin Okta- vian Avgust Respublikani imperiyaga aylantirdi. II asrdan keyin buyuk imperiya inqirozga yuz tuta boshladi. IV asrda xristianlik dini tarqaldi. IV asr oxirlarida qadimgi Rim vestgotlar hujumlariga qarshi turolmadi, 410-yilda shahar talon-taroj qilindi. 476-yilda esa oxirgi Rim imperatori Romul taxtdan ag\u2018darildi. VI-VIII asrlarda mamlakat shimoli langobardlar tomonidan ishg\u2018ol etilgan bo\u2018lsa, janub qismi Vizantiya imperiyasi tarkibiga kiritildi. IX-X asrlarda Italiyaning shimoliy qismi german imperatorlari hukmronligiga o\u2018tdi. Lekin XV asrda Italiya shaharlari rivojlanib, Yevropaning yetakchi moliyaviy va savdo markazlariga aylandi. XVI-XVIII asrlarda qudratli Yevropa davlatlari Italiyadagi tarqoqlikdan foydalanib. mamlakat ichki ishlariga faol ravishda aralashar edilar. Napoleon urushlari davrida Italiya Fransiya tomonidan okkupatsiya qilindi. Italiya ozodlikka erishgandan keyin mamlakatda tarqoqlik davom etdi va Avstriya ta\u2019siriga tushib qoldi.\u00a01851-yilda Sardiniya qiroli Viktor Emmanuil II tomonidan Italiyani bitta davlatga birlashtirish uchun boshlangan harakat 1870-yilda yagona Italiya davlati- ning tashkil topishi bilan yakunlandi. (Rim \u2014 1870-yil 2-oktabr mamlakat poytaxti deb e\u2019lon qilindi.) I jahon urushi davrida Italiya Antanta tomonida bo\u2019ldi, lekin Avstro-Vengriya imperiyasi tarkibidagi yerlarni qaytarib olishga muvaffaq bo\u2018la olmadi. Millatchilik kayfiyatining o\u2018sishi, iqtisodiy inqiroz va ishsizlik natijasida hokimiyat tepasiga qirol Viktor Emmanuil III qo\u2018llab-quvvatlagan Mussolini boshchiligidagi fashistik partiya keldi. 1940-yil 10-iyunda Italiya Germaniya tomonida II jahon urushiga kirdi. Italiyada fashistik rejim 1945-yilgacha, diktator Mussolinining partizanlar tomonidan qatl etilishigacha (28-aprel) davom etdi. 1946-yil 2-iyunda Italiya respublika deb e\u2019lon qilindi. Italiyaning urushdan keyingi tarixi hukumatning tez-tez almashib turishi (2006-yil 17-mayda Silvio Berluskoni o\u2018rniga saylangan Romano Prodi 60-hukumatni tashkil etgan), iqtisodiy rivojlanishi, Yevropa tashkilotlariga integratsiyalashuvi, transmilliy korporatsiyalar rolining oshishi bilan ifodalanadi.<\/p>\n\n\n\n

Italiya bilan O\u2018zbekiston Respublikasi o\u2018rtasida diplomatiya munosabatlari 1992-yilda o\u2018rnatilgan.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Rasmiy nomi \u2014 Italiya Respublikasi. Poytaxti \u2014 Rim. Hududi \u2014 301 ming km.kv. Aholisi \u2014 58,3 mln kishidan ortiq (2012-yil). Tili \u2014 italyan. Dini \u2014 aholisining asosiy qismi protestantlar, qolganlari … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":22441,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[173],"tags":[],"class_list":["post-22424","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-yevropa-mamlakatlari","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.0","language":"ru","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22424","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22424"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22424\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22442,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22424\/revisions\/22442"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media\/22441"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22424"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22424"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22424"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}