DEDUKTSIYA (lotincha deductio \u2014 xulosa chiqarish) \u2014 manttsh qoidalariga ko’ra xulosa chiqarish. Dastlab formal mantiqda umumiylikdan xususiylik, ayrimlik tomon muhokama yuritish Deduktsiya deb atalgan. Masalan, «barcha metallar elektr o\u2019tkazuvchandir (umumiy) va «mis \u2014 metall» degan ikki hukm (asos)dan deduktiv yo\u2019l bilan «Mis elektr o\u2019tkazuvchandir» degan xususiy yangi hukm (xulosa) chiqariladi. Induktsiyaning qarama-qarshisi. Mantiqqa oid adabiyotlarda «Deduktsiya»atamasini birinchi bor rimlik mantikshunos faylasuf Boesiy (480\u2014 524) ishlatganligini ta’kidlaydilar. Biroq, bu ta’limot sillogizm shaklida birinchi bor Aristotelning «birinchi analitika» asarida tahlil qilingan. Keyinchalik Deduktsiya tushunchasini R. Dekart, G. Leybnis kabi faylasuflar rivojlantirdilar. O’rta asr Arab falsafasida Kindiy, Roziy, G’azoliy, Ibn Rushd tomonidan Deduktsiyaga alohida e’tibor berilgan. Unga yangi bilim berish vositasi deb qaraganlar. Forobiy, Ibn Sino Aristotelning deduktiv mantig’iga yangilik kiritib mantiqning sillogizm shaklinigina emas, balki shartli, ayiruvchi kabi shakllarini ishlab chiqdilar. Xulosa chiqarishning yangi (yuqoridagi) usullarini yaratdilar. Hozirgi zamon fanida «Deduktsiya» termini keng ma’noda qo’llanilib, muayyan hukmdan mantiq qonunlari asosida xulosa chiqarish tushuniladi. Agar asos qilib olingan hukm haqiqiy va Deduktsiya qonunlariga rioya qilingan bo’lsa, undan chiqariladigan xulosa ham haqiqiy bo’ladi. Deduktsiya \u2014 isbotning asosiy vositasidir. Shuning uchun fandagi nazariyalar deduktiv metod natijasida yaratiladi. Odatda, deduktiv metod ma’lum sohada faktik materiallar to’plangandan so’ng, ularni chuqur o’rganish, tizimga solish va boshqa maqsadlarda qo’llaniladi. Deduktsiya psixologiya va bilish nazariyasisa ham amal qiladi. Deduktsiya psixologiyada shaxsning individual tafakkuri jarayonini o’rgansa, bilish nazariyasida ilmiy bilish metodi sifatida namoyon bo’ladi. Deduktiv metod turli shakllarda, xususan aksiomatik metod, shuningdek, gipotetik \u2014 deduktiv metod shaklida uchraydi. Mavjud faktik materiallardan deduktiv yo’l bilan nazariya yaratishda asos bo’ladigan fikrlar majmuasi (aksioma va boshqalar) tanlab olinib, mantiq qonunlari asosida ulardan boshqa bilimlar hosil qilinadi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
DEDUKTSIYA (lotincha deductio \u2014 xulosa chiqarish) \u2014 manttsh qoidalariga ko’ra xulosa chiqarish. Dastlab formal mantiqda umumiylikdan xususiylik, ayrimlik tomon muhokama yuritish Deduktsiya deb atalgan. Masalan, «barcha metallar elektr o\u2019tkazuvchandir (umumiy) … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":16402,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[116],"tags":[],"class_list":["post-24400","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-d-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"ru","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24400","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=24400"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24400\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":24403,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24400\/revisions\/24403"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16402"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=24400"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=24400"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=24400"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}