YEVKLID «NEGIZLARI» — Yevklidning asosiy matematik asari. 13 kitobdan iborat bo’lgan. Yevkliddan keyin Gipsikl (miloddan avvalgi 2-asr) va miletlik Isidor (miloddan avvalgi 6-asr) Yevklid «negizlari»ga XIV va XV kitoblarni qo’shganlar; shuning uchun asar 15 kitobdan iborat ham deyiladi. Asarda Yevklid davrigacha bo’lgan yunon matematikasi bayon etiladi. Yevklid «negizlari»da geometriya deduktiv asosda, ya’ni aksiomatik usulda yoritiladi; birinchi jumla (tasdiq) lar isbotsiz qabul qilinib, qolgan hamma da’volar \u2014 teoremalar shu aksiomalardan xulosa tariqasida chiqariladi. Yevklid «negizlari»ning I-IV kitoblari planemetrik kitoblar bo’lib, asosan, hozirgi o’rta maktab dasturiga kirgan planemetriya bayon etiladi. V\u2014 VI kitoblarida geometrik miqdorlar (kesmalar, yuzalar) ning nisbatlari nazariyasi bayon etiladi. Bunda Yevdoks Knidlikning nisbatlar nazariyasi asos qilib olingan. VII\u2014IX kitoblar arifmetik kitoblar bo’lib, butun sonlarga asoslangan nazariy arifmetika bayon etiladi. X kitobda irrasionalliklar nazariyasi va tasnifi beriladi. XI\u2014XIII va qo’shimcha XIV-XV kitoblar stereometriya ga bag’ishlangan. Yevklid «negizlari» kamchiliklardan ham xoli emas. Masalan, nuqta, to’g’ri chiziq va b. geometrik obrazlarning ta’rifi mantiqiy nuqtai nazardan nuqsonli hisoblanadi. Asarda zaruriyatsiz kiritilgan aksiomalar mavjud (mas, aksioma sifatida olingan «Xamma to’g’ri burchaklar o’zaro teng», degan iborani isbotlash mumkin), geometriyani aksiomatik asosda qurish uchun zarur bo’lgan harakat aksiomalari va tartib aksiomalari berilmagan, vaholanki asarda ulardan foydalanilgan.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
YEVKLID «NEGIZLARI» — Yevklidning asosiy matematik asari. 13 kitobdan iborat bo’lgan. Yevkliddan keyin Gipsikl (miloddan avvalgi 2-asr) va miletlik Isidor (miloddan avvalgi 6-asr) Yevklid «negizlari»ga XIV va XV kitoblarni qo’shganlar; … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":15012,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[197],"tags":[],"class_list":["post-29920","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ye-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.0","language":"ru","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29920","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=29920"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29920\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":29926,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29920\/revisions\/29926"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media\/15012"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=29920"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=29920"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=29920"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}