Lotincha «variatsiya» so’zi «o’zgartirish» demakdir. U musiqada qadim zamonlardan beri qo’llanadi. Bizga aynan shu o’zakka ega bo’lgan tag’in bir kalima \u2014 variant ancha yaxshi tanish. Har ikkala tushuncha o’xshash bo’lgan, ammo jinday o’zgartirilgan nimanidir nazarda tutadi, boshqacha aytganda: ko’rinish o’zgaradi \u2014 mohiyat saqlanadi. Ma’nosiga ko’ra yaqinroq «versiya» so’zi burilish (fikr burilishi nazarda tutiladi) ni anglatadi. Musiqa asarlaridagi variatsiyalar oldidan qisqa va tamomila mustaqil mavzu jaranglaydi. Variatsiyalar, aytish mumkinki, mavzuni ko’p marta varakayiga qayta-qayta nasl qilib beradi (odatda to’rt marotabadan ortiq). Har bir variatsiya mavzuni alohida tariqada talqin etadi. Biri \u2014 mayin, boshqasi \u2014 hazilomuz, uchinchisi \u2014 jo’shqin, to’rtinchisi \u2014 tag’in qay bir tariqada. Hammasi kompozitorning xohish-istagiga va fantaziyasiga bog\u2019liqdir. Variatsiya uchun mavzu shaxsiy yoki begonaniki bo’lishi mumkin. Begonaga tegishli mavzuda variatsiya bastalash \u2014 azaliy musiqaviy odat. Glinkaning Alyabevning «bulbul» romansi mavzusiga «variatsiya»sini bir eslang-chi, shuning o’zi ham kifoya hiladi. Musiqaviy shakl sifatida variatsiya XVI asrda paydo bo’lgan. O’shanda polifonik serqatlam variatsiyaning ikki ko’rinishi \u2014 passakalya va chakoni vujudga keladi. XVII\u2014XVIII asrlarning aksariyat kompozitorlari, shu jumladan buyuk Iogann Sebastyan Bax ham, chakonilar va passakalelar bastalagan edilar. XIX asrda bu shakl o’zining ravnaqiga erishadi va juda ommaviylashadi. «Qat’iy» deb ataladigan variatsiyalarda mavzu tubdan o’zgarmaydi. Musiqaviy timsol boyitiladi, lekin tanib oladigan holda qoladi. Aksincha, Shuman va List, keyinchalik esa Raxmaninov, shuningdek bir talay hozirgi bastakorlar ijodida mavzu tanib bo’lmas darajada o’zgartiriladi. Bundaylarni erkin variatsiyalar deb atash odat tusiga kirgan. Ularda bir emas, balki o’nlab turli-tuman, hatto bir-biriga zud bo’lgan timsollar uchraydi. Variatsiya kalimasi \u2014 bu, tag’in baletga oid atama hamdir. Uncha katta bo’lmagan, odatda texnikaviy jihatdan murakkab, jonli, shitob bilan ijro etiladigan yakka raks shunday ataladi. Bu dong’i ketg’an Pa-de-de, ya’ni ikki kishilik raqsning bir qismi. Balet Pa-de-desining tarkibi quyidagicha: antre deb ataladigan mushtarak chiqish, shundan keyin lirik juftlar qismi \u2014 Adajio, va ikki variatsiya: birinchisi \u2014 raqqosning yakka raqsi, ikkinchisi \u2014 raqqosaning yakka raqsi, shuningdek kodo deb ataluvchi birgalikdagi xotima.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Lotincha «variatsiya» so’zi «o’zgartirish» demakdir. U musiqada qadim zamonlardan beri qo’llanadi. Bizga aynan shu o’zakka ega bo’lgan tag’in bir kalima \u2014 variant ancha yaxshi tanish. Har ikkala tushuncha o’xshash bo’lgan, … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":657,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[21],"tags":[],"class_list":["post-3002","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilasizmi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"ru","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3002","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3002"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3002\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3003,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3002\/revisions\/3003"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media\/657"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3002"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3002"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3002"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}