AZOTLI O’G’ITLAR \u2014 tarkibida azot bo’lgan va o’simliklarning azot bilan oziqlanish manbai sifatida qo’llaniladigan organik hamda anorganik moddalar, o’simliklarni azot bilan oziqlantirish manbai. Azotli o’g\u2019itlar 1914-18 yillarda ammiakni havodagi azot va vodoroddan sintezlash sanoat miqyosida o’zlashtirilganidan keyin kimyo sanoatida ishlab chiqarildi. O’zbekistonda birinchi marta Chirchiq elektr kimyo kombinatida 1940 yilda ishlab chiqarilgan. Farg’ona azotli o’g’itlar zavodi, Navoiy kimyo kombinatida asosiy turdagi Azotli o’g\u2019itlar ishlab chiqariladi. O’zbekiston Respublikasi kimyo sanoatining Azotli o’g\u2019itlar ishlab chiqarish bo’yicha yillik quvvati 2,8 million tonna (1995 yilda 1012,1 ming tonna Azotli o’g\u2019itlar ishlab chiqarildi; 100% oziq-modda hisobida). Azotli o’g\u2019itlar organik (go’ng, torf, kompost), mineral (ammiakli selitra, ammoniy sulfat, mochevina va suvli ammiak) hamda ko’kat o’g’itlar (lyupinning ko’k massasi, seradella va boshqalar) ga bo’linadi. Azotli o’g\u2019itlarni ishlab chiqarishda ammiak va nitrat kislota asosiy xom ashyo bo’lib xizmat qiladi. Azotli o’g\u2019itlar noqoratuproq zonada, o’rmonli dasht zonaning nam joylari va sug’oriladigan dehqonchilik zonasida qishloq xo\u2019jalik o’simliklari hosildorligini oshirishda eng yaxshi vosita hisoblanadi. O’simliklar ko’pincha azotning mineral birikmalaridan, asosan, nitrat va ammoniy tuzlarini uzlashtiradi. Mineral Azotli o’g\u2019itlarda azot ammiakli, ammiakli-nitratli, nitratli va amidli ko’rinishlarda bo’lishi mumkin. Bu o’g’itlar tarkibidagi azotni o’simliklar oson o\u2019zlashtiradi va uning ta’siri tez bilinadi. Sug’orma dehqonchilik mintaqasida qo’llaniladigan Azotli o’g\u2019itlarning asosiy miqdorini ammiakli selitra va mochevina tashkil etadi. Ammiakli o’g’itlarga (azot NH3 shaklida) ammoniy sulfat, ammoniy xlorid, ammoniy bikarbonat, suvsiz ammiak, suvli ammiak, ammiakatlar kiradi. Ammoniy sulfat tarkibidagi ammiakli azot tuproqqa yutilmaydigan nitrat holidagi azotga nisbatan tuproqda yaxshi ushlanib, kamroq yuvilib ketadi. Ammiakli — nitratli o’g’itlar (azot NH3 va NO3 shaklida) \u2014 bularga ammiakli selitra (ammoniy nitrat, nitrat kislotaning ammoniy tuzi) va ammoniy sulfonitrat kiradi. Ammiakli selitra asosan donador holda ishlab chiqariladi; bu o’g’it ta’sirida tuproqning muxiti kuchsiz kislotali bo’ladi. Nitratli o’g’itlarga (azot NO3 shaklida) natriyli, kaltsiyli, kaliyli selitralar kiradi. Nitratli o’g’itlar fiziologik ishqoriydir, ularni kislotali muxitga ega bo’lgan tuproqlarda ishlatsa yaxshi natija beradi. Amidli o’g’itlarga (azot NH2 shaklida) mochevina (karbamid), mochevina-formaldegidli o’g’itlar kiradi. Sug’oriladigan dehqonchilikda mochevina Azotli o’g\u2019itlar ichida eng samarali hisoblanadi. Mochevina formaldegidli o’g’itlar tuproq qatlamidan yuvilib ketmaydi, ular tuproqda sekin eriydi. Azotli o’g\u2019itlar me’yori tuproq-iqlim sharoiti, o’simliklarning biol. xususiyatlari, tuproqqa solinadigan organik o’g’itlar miqdori va boshqalarga bog’liq. Azotli o’g\u2019itlar qo’llaganda o’simliklar hosildorligini oshishi turlicha bo’lib, bu ko’rsatkich tuproqqa qanday ishlov berilishiga, o’stirilayotgan ekin turi va boshqa omillarga bog’liq. Dala sharoitida o’tkazilgan tajribalar shuni ko’rsatadiki, Azotli o’g\u2019itlarni qo’llanganda paxta hosili gektariga 13,5\u201415,7 tsentner va undan ham ortishi mumkin. Hosildorlik gektariga 37,4\u201439,8 tsentner bo’lishi uchun paxta dalasiga gektariga 250-300 kilogramm sof azot miqdorida o’g’it solish zarur. Risqivoy Yoqubov.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
AZOTLI O’G’ITLAR \u2014 tarkibida azot bo’lgan va o’simliklarning azot bilan oziqlanish manbai sifatida qo’llaniladigan organik hamda anorganik moddalar, o’simliklarni azot bilan oziqlantirish manbai. Azotli o’g\u2019itlar 1914-18 yillarda ammiakni havodagi azot … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3077,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[107],"tags":[],"class_list":["post-5905","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-a-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"ru","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5905","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5905"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5905\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5906,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5905\/revisions\/5906"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3077"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5905"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5905"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5905"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}