Gaz \u2014 1) uzunlik va masofani o’lchash uchun mo’ljallangan qadimgi o’lchov birligi; arshin. O’rta Osiyo, shu jumladan O’zbekistonning ba’zi joylarida zar deb ham yuritilgan. Qiymati 0,71 metr deb qabul qilingan. Gaz 3 xil usulda aniqlangan: 1-usulda uzatilgan qo’lning barmoqlar uchidan elkagacha bo’lgan masofa (70-75 santimetr) (birinchisi); ko’krakning o’rtasigacha bo’lgan masofa (80-gramm-90 santimetr) (ikkinchisi); to ikkinchi yelkagacha bo’lgan masofa (105-5-110 santimetr) (uchinchisi). 2-usulda gazning o’lchami 1 barmoq=6 arpa doni (1 arpa doni 6 ishchi ot yoliga teng) orqali aniqlanadi. O’zbekiston hududida 1Gaz=24 barmoq bo’lgan; agar 1 barmoq 2,18+2,28 santimetr bo’lsa, 1 Gaz taxminan 52,32-54,72 santimetr bo’lgan. 3-usul bo’yicha g.ning o’lchami Mushtum (tutam) orqali aniqlanadi. Bunda 1 Mushtum 4 barmoqqa tengligidan, shuningdek bosh barmoqning ko’tarilgan holatdagi uzunligi 3 barmoqqa tengligidan yangi uzunlik o’lchov birligi \u2014 «Mushtum ko’tarilgan bosh barmoq bilan» paydo bo’ladi va u miqdor jihatidan 7 barmoq qiymatiga teng hisoblanadi. Shulardan 1 Gaz=6 Mushtum + 1 Mushtum ko’tarilgan bosh barmoq bilan = 6-4 barmoq + 7 barmoq =31 barmoq. Demak, bu usulda 1 Gaz 31 barmoqqa teng ekan. Endi 1 barmoqning o’rtacha 2,18+2,28 santimetrga tengligidan 1 Gazning qiymati aniqlanadi: 1Gaz= 31 barmoq =31 (2,18+2,28)=b7,58+70,68 santimetr. Qayerda va nima uchun ishlatilishiga qarab g.ning qiymati har xil bo’lgan: Xorazmda Gaz ikki xil o’lchovga ega bo’lgan: yer o’lchash uchun, mato o’lchash uchun, ya’ni 1 yer gazi=49 barmoq, 1 mato gazi=28 barmoq; 1 barmoq Xorazmda 2,078 santimetr ekanligi hisobga olinsa, 1 yer gazi=101,882 santimetr; 1 mato gazi=58,184 santimetr ekanligi kelib chiqadi. Agar 1 barmoqni 2,18 santimetrga teng deb olinsa, unda 1 yer gazi=49-2,18=106,82 santimetr; 1 mato gazi=28-2,18=61,04 santimetr ekanligi kelib chiqadi. Buxoroda ham ikki xil gaz o’lchami qo’llanilgan. Birinchisi \u2014 oddiy gaz 24 barmoqqa teng. Har bir barmoq (Xorazmdagidek) 2,078 santimetrga teng kilib olingan. Shunda 1Gaz=24 barmoq = 49,875 santimetr bo’lgan. Ikkinchisi Buxoro qarisining uchdan biriga teng bo’lgan. Buxoro shoh gazi 106,82 santimetr ga teng. Yana Gazning ikki shoh gaziga teng bo’lgan qiymati ham bo’lgan va u xalq orasida katta gaz deb ham yuritilgan. Buxoroda 1740 yildan boshlab qiymati 36 barmoqqa teng bo’lgan gaz ham qo’llanilgan. Uning qiymati 1Gaz=36barmoq = 36-2,18=78,48 santimetr bo’lgan. Samarqand, Toshkent va Farg’onada ham gazning ikki xil qiymati qo’llanilgan. Ulardan biri 40 barmoqqa, ikkinchisi esa 49 barmoqqa teng bo’lgan. 1 barmoq = 2,18 santimetr ekanligidan birinchisi \u2014 1Gaz=40 barmoq = 87,2 santimetr; ikkinchisi \u2014 1Gaz=49 barmoq=106,82 santimetr. Gaz amalda ming yillardan beri qo’llanib kelingan hozirgi kunda ham gaz xalq orasida, ya-Vni muomalada miqdori 0,71 metr bo’lgan uzunlik o’lchovi birligi sifatida qo’llanilmoqda; 2) azaldan xalq orasida qo’llanib kelingan, uzunlik jihatidan 0,71 metrga teng bo’lgan arshin yoki olchin kabi uzunlik o’lchov vositasi \u2014 reyka; 3) O’zbekistonning ba’zi joylarida gaz hajm o’lchov birligi. Masalan, Gaz bil;n moy hajmi o’lchangan, 1Gaz hajm = 310-=-325 kub santimetrga teng bo’lgan, bu esa 0,310+0,325 l ga to’g’ri keladi; 4) to’qimachilikda \u2014 polotno o’rishda to’qilgan yengil shoyi gazlama; harir Gazdan durra, sharflar tikiladi. Ad.: Ahrorov N., Qadimiy o’lchov birliklari, T., 1996.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Gaz \u2014 1) uzunlik va masofani o’lchash uchun mo’ljallangan qadimgi o’lchov birligi; arshin. O’rta Osiyo, shu jumladan O’zbekistonning ba’zi joylarida zar deb ham yuritilgan. Qiymati 0,71 metr deb qabul qilingan. … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":56191,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[210],"tags":[],"class_list":["post-91294","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-g-harfi-2","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"ru","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/91294","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=91294"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/91294\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":91306,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/91294\/revisions\/91306"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media\/56191"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=91294"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=91294"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=91294"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}