{"id":95526,"date":"2023-07-30T11:07:38","date_gmt":"2023-07-30T08:07:38","guid":{"rendered":"https:\/\/milliycha.uz\/?p=95526"},"modified":"2023-07-30T11:07:41","modified_gmt":"2023-07-30T08:07:41","slug":"urgu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/urgu\/","title":{"rendered":"Urg&#8217;u"},"content":{"rendered":"\n<p>Urg&#8217;u \u2014 turli fonetik vositalar (mas, nafas chiqarishning kuchi, ovozni kuchaytirish, bugin tarkibidagi unlining cho&#8217;ziq talaffuzi, ton balandligini o&#8217;zgartirish) orqali bo&#8217;g&#8217;in yoki so&#8217;zni ajratish, shu ajratishga xos kuchli talaffuz. Ajratish ob&#8217;yektiga ko&#8217;ra, Urg&#8217;uning 2 turi farqlanadi: so&#8217;z Urg&#8217;usi (lug&#8217;aviy Urg&#8217;u) va fraza Urg&#8217;usi (mantiqiy Urg&#8217;u). Ikki va undan ortiq bo&#8217;g&#8217;inli so\u2019zlarda shu bo\u2019g&#8217;inlardan birini ajratib, kuchli talaffuz etilishi so\u2019z Urg&#8217;usi deyiladi. So\u2019z Urg&#8217;usi, o&#8217;z navbatida, so&#8217;zning qaysi bo&#8217;g&#8217;inga tushishi, qaysi bo&#8217;g&#8217;inga birkitilganligiga ko&#8217;ra 2 ga bo&#8217;linadi: bog&#8217;liq Urg&#8217;u va ko&#8217;chma (erkin) Urg&#8217;u bog&#8217;liq Urg&#8217;u so\u2019zda bo\u2019g&#8217;inlar soni o&#8217;zgarishi (ortishi)ga qaramay, o&#8217;rni o&#8217;zgarmaydigan Urg&#8217;udir (masalan, rus tilida). Kuchma Urg&#8217;u Affiksatsiya jarayonida so&#8217;zda bo&#8217;g&#8217;inlar soni orta borishi bilan o&#8217;rnini o&#8217;zgartira boradigan, ya&#8217;ni oxirgi bo&#8217;g&#8217;inga siljib boradigan Urg&#8217;udir. Masalan, o&#8217;zbek tilida so\u2019z Urg&#8217;usi shunday: uqyt \u2014 o&#8217;qito&#8217;v \u2014 o&#8217;qituvchy \u2014 o&#8217;qituvchilik. Ayrim holatlarda so&#8217;z Urg&#8217;usi ma&#8217;no farqlash vazifasini ham bajaradi: blma (fe&#8217;l) \u2014 blma (ot: meva); kyosma (fe&#8217;l) \u2014 kyosma (ot) yoki so&#8217;z shaklini farqlaydi: ishchimiz (bizning ishchi) \u2014 ishchimiz (biz \u2014 ishchi), otingiz (sizning otingiz) \u2014 otingiz (miltiqni oting) kabi. So&#8217;z oxiridagi ba&#8217;zi qo&#8217;shimchalar, yuklamalar Urg&#8217;u olmaydi, ularda Urg&#8217;u oldingi bo&#8217;g&#8217;inda qolaveradi. Albatta, umuman, ba&#8217;zan, doimo, hamisha, Kobil, Halima kabi o&#8217;zlashma so&#8217;zlarda Urg&#8217;u so&#8217;nggi bo&#8217;g&#8217;inda emas, undan oldingi bo&#8217;g&#8217;inlarda ham keladi. Ko&#8217;p bo&#8217;g&#8217;inli so&#8217;zlarda, bosh urg&#8217;udan tashqari, ikkinchi darajali urg&#8217;u ham bo&#8217;ladi. Fraza Urg&#8217;usi (mantiqiy Urg&#8217;u) sintaktik tuzilma tarkibidagi biror bo&#8217;lakni \u2014 ma&#8217;no jihatidan muhim bo&#8217;lgai nutq taktini (sintagma)ni boshqalaridan ajratib ko&#8217;rsatadi. Fraza Urg&#8217;usi qaysi bo&#8217;lakka tushsa, o&#8217;sha bo&#8217;lak axborot tashishdagi eng ahamiyatli bo&#8217;lak hisoblanadi. Masalan: O&#8217;zbek sportchilari Olimpiada o&#8217;yinlarida muvaffaqiyatli ishtirok etdilar. \u2014 O&#8217;zbek sportchilari Olimpiada o&#8217;yinlarida muvaffaqiyatli ishtirok etdilar. \u2014 O&#8217;zbek sportchilari Olimpiada o&#8217;yinlarida muvaffaqiyatli ishtirok etdilar. Ad.: G&#8217;ulomov A., O&#8217;zbek tilida urg&#8217;u, T., 1947; Mahmudov A., Slovesnoe udarenie v uzbekskom yazike, T., 1960; N u r m o Nov A. va b.; O&#8217;zbek tilining mazmuniy sintaksisi, T.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Urg&#8217;u \u2014 turli fonetik vositalar (mas, nafas chiqarishning kuchi, ovozni kuchaytirish, bugin tarkibidagi unlining cho&#8217;ziq talaffuzi, ton balandligini o&#8217;zgartirish) orqali bo&#8217;g&#8217;in yoki so&#8217;zni ajratish, shu ajratishga xos kuchli talaffuz. Ajratish &hellip; <a href=\"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/urgu\/\" class=\"more-link\">Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":56191,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[213],"tags":[],"class_list":["post-95526","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-u-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"ru","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/95526","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=95526"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/95526\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":95527,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/95526\/revisions\/95527"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media\/56191"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=95526"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=95526"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=95526"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}