Xalqaro valyuta fondi

Xalqaro valyuta fondi, XVF (IMF; International Monetary Fund) — BMT ning ixtisoslashgan muassasasi, a’zo mamlakatlarning valyuta hamkorligini amalga oshiradigan xalqaro tashkilot. 1944 yilda BrettonVuds (AQSh) da o’tkazilgan xalqaro valyuta-moliya Kongressida Jahon banki bilan bir vaqtda ta’sis etilgan. 1947 yil mart oyidan o’z faoliyatini boshlagan. 182 mamlakat a’zo (1999). Shtabkvartirasi Vashingtonda. Fondning rasmiy maqsadlari: maslahatlar berish va valyuta muammolari bo’yicha hamkorlik qilish orqali xalqaro valyuta hamkorligiga yordam ko’rsatish; xalqaro savdoning kengayishi va muvozanatli o’sishi uchun qulay sharoitlarni yaratish; valyuta kurelarining barqarorligiga yordam berish, raqobat tufayli yuz beradigan valyuta devalvatsiyalarining oldini olish; ko’p tomonlama to’lovlar tizimini yaratishda va jahon savdosini rivojiga to’siq qo’yadigan valyuta almashtirish bilan bog’liq cheklashlarni bartaraf etishda yordam ko’rsatish; a’zo mamlakatlarga o’z to’lov balanslarini tiklash, shuningdek, ularning xalqaro to’lov balanslari taqchilligi davomiyligi va miqsorini qisqartirish uchun muddatli moliyaviy mablag’lar berish. XVF jahon valyutalari monitoringini olib boradi, barcha mamlakatlar urtasida tashkiliy to’lov tizimi faoliyatiga yordam beradi, to’lov balansida chuqur taqchilikka uchragan, shuningdek, o’z valyutasining to’liq konvertatsiyasiga erishmoqchi bo’lgan mamlakatlarga qarz beradi. XVF kapitali a’zo mamlakatlar to’laydigan va ularning har biri uchun belgilangan kvotaga muvofiq badallar xisobidan tashkil topadi. 1998 yil boshida XVF kapitali 199 milliard dollarni tashkil qiddi. AQSh, Buyuk Britaniya, GFR, Frantsiya, Yaponiya, Italiya, Kanada eng katta kvotalarga ega. Uning o’sishi yangi a’zolarning badal puli va kreditlarga to’langan foizlar xisobiga yuz beradi. XVFning rahbar organlari — Boshqaruvchilar kengashi va muvaqqat qo’mita. Boshqaruvchilar kengashi — oliy organ bo’lib, har bir a’zo — mamlakat tomonidan 5 yilga tayinlanadigan boshqaruvchilar va ularning o’rinbosarlari (odatda, a’zo mamlakatlar moliya vazirlari yoki markaziy banki boshqaruvchilari)dan tashkil topadi. Kengash har yili sessiyaga yig’iladi. Muvaqqat qo’mita XVFning 24 boshqaruvchisidan iborat bo’lib, bir yilda 2 marta yig’iladi va boshqaruvchilar kengashi oldida hisob beradi. XVFning ijroiya organlari — Ijroiya kengash, unga doimiy asosda eng katta kvotalarga ega bo’lgan mamlakatlar tomonidan tayinlanadigan yoki mamlakatlar guruhi saylaydigan 24 ijrochi direktor kiradi. Ijroiya kengash majlislari har haftada 3 marta o’tkaziladi. Ijroiya kengash ijrochi direktorii saylaydi. XVF kapitalida kvotasini hisobga olgan holda 7 ta rivojlangan mamlakatlarga ovozlarning 45%, shu jumladan, AQSh ga 18% to’g’ri keladi. XVF kreditlari to’lov balansidagi nomuvozanatlik sabablariga ko’ra bir necha turlarga bo’linadi. XVFning oddiy krediti to’lov balansidagi vaqtinchalik tangliklarni bartaraf etish maqsadlarida 1 yilgacha muddatga ssuda beriladi (uni 4-5 yilgacha cho’zish imkoniyati bilan). Katta miqdordagi kreditlar foiz bilan «stend Bay» shartnomasini tuzgan mamlakatlarga XVF barqarorlashtirish dasturi bajarilishiga qarab ajratiladi. 1991 yil O’zbekistonning o’z mustaqilligini qo’lga kiritish boshqa nufuzli xalqaro tashkilotlar qatorida XVFga a’zo bo’lib kirishi uchun shart-sharoit yaratdi. 1992 yilning 2 iyulida «O’zbekiston Respublikasining Xalqaro valyuta fondi, xalqaro tiklanish va taraqqiyot banki, xalqaro rivojlanish uyushmasi, xalqaro moliya korporatsiyasi, Investitsiyalarni kafolatlash bo’yicha ko’p tomonlama Agentlikka a’zoligi to’g’risida» O’zbekiston Respublikasi qonunining qabul qilinishi mamlakatimizni XVFga teng huquqli a’zo bo’lib kirishi uchun huquqiy asos bo’ldi. 1992 yil 27 aprelda O’zbekiston XVF a’zoligiga qabul qilindi va Toshkent shahrida uning vakolatxonasi ochildi. 1998 yil 18 martda O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining «xalqaro valyuta fondi bilan hamkorlikni chuqurlashtirish bo’yicha chora-tadbirlar to’g’risida» qarori qabul qilindi va respublikaning XVF bilan aloqalarini yanada rivojlantirish tadbirlari ishlab chiqildi. 2002 yilda O’zbekiston hukumati va XVF o’rtasida Memorandum imzolandi. 2003 yilning iyun oyida O’zbekiston Respublikasi hukumati va Markaziy banki tomonidan «joriy xalqaro operatsiyalar bo’yicha milliy valyutani erkin ayirboshlash bo’yicha harakat rejasi» ishlab chiqildi va u XVFga taqdim etildi. 2003 yilning 15 oktabrda O’zbekiston Respublikasi XVF bitimining 8-moddasiga imzo chekdi va milliy valyuta — so’mni joriy xalqaro operasiyalar bo’yicha chet el valyutalariga erkin ayirboshlashni ta’minlash bo’yicha majburiyatni qabul qiddi. Xo’jayor Shennayev.