Автор: Timur Xasanov

ALDOZALAR — oddiy uglevodorodlarga kiruvchi, shirin ta’mli, suvda yaxshi eruvchan kristall moddalar. Tuzilishiga ko’ra, Aldozalar polioksialdegidlardir, SN2ON(SNON)»SNO. Tipik vakili glyukoza. Aldozalar odam, hayvon va o’simliklar hayotida ham muhim rol o’ynaydi.

ALDER KURT (1902.10.7-1958.20.6) — nemis organik kimyogari, falsafa fanlari Doktori. 1940 yildan Kyoln universitetiga qarashli kimyo institutining direktori. 1928 yilda O. Dils bilan hamkorlikda dien sintez asoslarini ishlab chiqdi. Stereokimyo, … Batafsil

ALDEGIDOKISLOTALAR VA KETOKISLOTALAR, oksokarbon kislotalar — molekulasida karbonil (aldegid yoki keton guruhlari) va karboksil guruhlari bo’lgan organik birikmalar. Ular funktsional guruhlarning molekulada o’zaro joylashishiga qarab, a-, R4-, u — va … Batafsil

ALDEGIDLAR, RCHO — molekulasida organik radikal (R) va vodorod atomi bilan bog’langan karbonil guruhi (>C=o) bo’lgan organik birikmalar. Aldegid guruhi (—SNO) ning qanday radikal bilan birikkanligiga qarab to’yingan, to’yinmagan, aromatik … Batafsil

ALDEBARAN — Savr yulduz turkumining 0,8-kattalikdagi yulduzi (aldebarani), rangi qizil. Giadlar yulduz to’dasining bosh yulduzi hisoblanadi; Quyoshga nisbatan 150 marta yorqinroq. Bizdan uzoqligi 67 yorug’lik yiliga teng. Kuzda va qishda … Batafsil

ALGOLOGIYA (lotincha alga — suvo’t, Yunoncha logos — ta’limot), fikologiya — botanikaning suv o’tlarini o’rganadigan bo’limi. Algologiyaning o’rganish ob’yekti bir hujayrali mikroskopik o’lchamdagi prokariot (ko’k-yashil suv o’tlari, proxlorfitsimonlar) hamda ko’p … Batafsil

ALGINAT KISLOTA (lotincha alga -suvo’t) — ko’pchilik hujayra po’stida uchraydigan yuqori molekulali rangsiz, amorf uglevod birikma. Molekulyar modda 3500— 1500 000. Sovuq suvda yomon, issiq suv va ishqoriy eritmalarda yaxshi … Batafsil

ALVEOLALAR (lotincha alveolus — o’yiq, pufakcha, xaltacha) — 1) oddiy va murakkab bezlarning shira (sekret) ajratuvchi pufakchalari — alveolyar bezlarning oxirgi qismlari. Bezlardagi Alveolalarda shiralar yig’ilganda bakalga o’xshasa, shiralari chiqqandan … Batafsil

ALVEN TO’LQINLARI – plazmada magnit maydoni bo’ylab tezlikda tarqalayotgan ko’ndalang to’lqinlar, bunda r — zichlik, N — magnit maydon kuchlanganligi. X. Alven sharafiga shunday atalgan.

ALVEN (Alfven) Xannes (1908) -shved fizigi va astrofizigi. Magnit gidrodinamikasi asoschisi, plazmada to’lqinning bir turi (Alven to’lqini) mavjudligini bashorat qilgan. Nobel mukofoti laureati (1970).