Qisqa faktlar

Nimaga kompyuter monitorlari bizning ko’zimizga zarar yetkazadi?

Timur Xasanov

Monitor ko’zga zarar qiladimi? Uzoq vaqt kompyuter yoki telefon ekraniga qaragandan keyin ko’z charchashi, qurishi yoki og’rishi ko’pchilikka tanish. Tibbiyotda bu holat raqamli ko’z charchog’i (kompyuter ko’rish sindromi) deb ataladi. Muhim jihat: ko’p hollarda muammo monitorning o’zida emas, undan qanday foydalanishimizda.

— Eski katodli nurli monitorlarning tarkibiy qismlari juda kuchli oʻzgaruvchan elektromagnit maydonlarni hosil qildi.

— Garchi ularning zarari ishonchli tarzda tasdiqlanmagan boʻlsa ham, foydalanuvchilarga monitor atrofida, ayniqsa, orqa tomondan cheklanishlari tavsiya qilindi. Koʻzni charchatadigan bunday ekranlarda tasvirning miltillashi va xiralashishi ancha zararli edi.

— Shuning uchun zamonaviy LCD monitorlarning aksariyati ushbu kamchiliklardan xoli.

Nega kompyuter monitori ko’zga zarar yetkazadi? Sabablari va himoyalanish yo’llari

Kompyuter va telefon ekraniga uzoq qaragandan keyin ko’z charchashi, qurishi yoki og’rishi ko’pchilikka tanish. Tibbiyotda bu holat raqamli ko’z charchog’i (kompyuter ko’rish sindromi) deb ataladi. Muhim jihat: ko’p hollarda muammo monitorning o’zida emas, undan qanday foydalanishimizda.

Nega ko’z charchaydi?

  • Kam ko’z qisish. Ekranga diqqat bilan qaraganda odam odatdagidan kamroq ko’z qisadi. Ko’z qisish ko’zni namlab turadi, kam qisilsa ko’z quriydi va qichiydi.
  • Yaqindan uzoq qarash. Ko’z ekranga uzoq vaqt bir xil masofada fokuslanadi, bu ko’z mushaklarini toliqtiradi.
  • Yorug’lik va yaltirash. Ekranda aks etgan oyna yoki lampa nuri, juda yorqin yoki juda xira ekran ko’zni qiynaydi.
  • Noto’g’ri masofa va holat. Ekran juda yaqin, juda baland yoki past turganda ko’z va bo’yin zo’riqadi.
  • Tuzatilmagan ko’rish muammolari. Ko’zoynak kerak bo’lgan, lekin taqmaydigan yoki eskirgan ko’zoynak taqadigan odamlarda charchoq tezroq paydo bo’ladi.
  • Uzluksiz ishlash. Tanaffussiz bir necha soat ekranga qarash.

Ko’k nur ko’zga zarar qiladimi?

Ekranlar ko’k nur chiqaradi va bu haqda ko’p gapiriladi. Ammo mavjud tadqiqotlar bo’yicha ko’k nurni to’sadigan ko’zoynaklar ko’z charchog’ini sezilarli kamaytirishi isbotlanmagan. Ko’k nur kechqurun uyquga ta’sir qilishi mumkin, shuning uchun yotishdan oldin ekranni kamroq ishlatish foydali. Ko’z charchog’ining asosiy sabablari yuqorida sanalgan omillar.

Belgilari

  • Ko’z charchashi, og’riq yoki og’irlik hissi
  • Ko’z qurishi, achishishi yoki qizarishi
  • Ko’rishning vaqtincha xiralashishi
  • Bosh og’rig’i
  • Bo’yin, yelka va orqa og’rig’i

Ko’zni qanday asrash mumkin

  1. 20-20-20 qoidasi. Har 20 daqiqada 20 soniya davomida taxminan 6 metr (20 fut) naridagi narsaga qarang.
  2. Ongli ravishda ko’z qiring, ayniqsa diqqat bilan ishlaganda.
  3. Monitor masofasi. Ekranni ko’zdan taxminan qo’l uzunligicha uzoqlikda ushlang, ekranning yuqori qismi ko’z sathidan biroz pastda bo’lsin.
  4. Yorug’likni moslang. Ekran yorqinligi xonaning yorug’ligiga yaqin bo’lsin. Oyna yoki lampa nuri ekranda aks etmasin.
  5. Matn o’lchamini kattalashtiring, shunda ko’zni qisib o’qimaysiz.
  6. Tanaffus qiling. Har bir-ikki soatda ekrandan uzoqlashib, bir oz yuring, derazadan qarang.
  7. Ko’zni tekshirtiring. Ko’zoynak kerak bo’lsa, to’g’ri tanlangan ko’zoynak taqing.
  8. Yotishdan oldin ekrandan uzoqroq turing, bu uyqu sifatiga yordam beradi.

Qachon shifokorga murojaat qilish kerak

Quyidagi holatlarda ko’z shifokoriga (oftalmolog) ko’rinish kerak:

  • Charchoq dam olgandan keyin ham o’tmasa.
  • Ko’rish doimiy xiralashsa yoki ikkilanib ko’rinsa.
  • Kuchli og’riq, qizarish yoki yorug’likdan qo’rqish bo’lsa.
  • Bosh og’rig’i tez-tez takrorlansa.

Qo’shimcha tomchi dori ishlatishdan oldin ham shifokor bilan maslahatlashing.

Bolalar va ekran

Bolalarning ko’zi ham ekranga uzoq qaraganda charchaydi. Ularning ekran oldidagi vaqtini cheklash, tanaffus qildirish va ochiq havoda vaqt o’tkazishga undash foydali. Bolada ko’rish bilan bog’liq shikoyat bo’lsa, shifokorga ko’rsating.

Tez-tez beriladigan savollar

Monitor ko’zni ko’r qilib qo’yadimi?
Odatdagi foydalanish ko’zni ko’r qilmaydi, lekin vaqtincha charchoq, qurish va bosh og’rig’i keltirib chiqarishi mumkin.

Qaysi biri ko’proq zarar: telefon yoki kompyuter?
Gap ekran turida emas, qancha vaqt, qaysi masofada va qanday sharoitda qarashda. Telefon odatda yaqinroq tutiladi, bu ko’zni ko’proq zo’riqtirishi mumkin.

Ko’k nurdan himoyalovchi ko’zoynak kerakmi?
Charchoqni kamaytirishi isbotlanmagan. Tanaffus, to’g’ri yorug’lik va masofa muhimroq.

20-20-20 qoidasi nima?
Har 20 daqiqada 20 soniya davomida taxminan 6 metr naridagi narsaga qarash.

Shuningdek o’qing: Kuchli odam baland gapirmaydi. Nega?

O‘xshash so‘zlar

Qisqa faktlar: barcha so‘zlar