Автор: Timur Xasanov

AVTOXTONLAR (Yunoncha autochthones — mahalliy, jaydari), aborigenlar — bir joyda evolyutsiya jarayonida paydo bo’lgan mahalliy organizmlar. Avtoxonlar paydo bo’lgan joyni ular kelib chiqqan markaz yoki makon deyiladi. Avtoxonlar tur, kenja … Batafsil

AVTOXTON (Yunoncha autochthon — mahalliy, shu joyga xos) (geologiya) — tektonik qoplamlar hosil bo’lishida deyarli siljimay o’z joyida qolgan burmali tuzilmalar (alloxtoning aksi). Ustini qoplagan jinslar bilan bir xil yoshda … Batafsil

AVTOXORIYA (Avto … va Yunoncha choreo — surilaman) — o’z-o’zidan tarqalish; meva, urug’larning tashqi omillar ta’sirisiz o’z-o’zidan to’kilishi, sochilishi va tarqalishi. Avtoxoriya turli shaklda sodir bo’ladi: yaxshi pishgan mevadan urug’ning … Batafsil

AVTOFAZALASH — tsiklik tezlatgichlarda katta energiyali zaryadlangan zarralar dastasining orbitada turg’unligini ta’minlash uchun zarralar guruhining o’rtacha aylanish chastotasini tezlashtiruvchi o’zgaruvchan elektr maydon chastotasiga avtomatik tarzda tenglashtirib turish. Avtofazalash printsipini 1944 … Batafsil

AVTOULAGICH — temir yo’l sostavi (lokomotivlar, vagonlar va hokazo) ni odam ishtirokisiz ulaydigan moslama. Avtoulagich harakatlanuvchi sostavlarning birbiriga yaqinlashish yoki urilish kuchi ta’sirida ularni o’z-o’zidan ulaydi. Vagonlarni bir-biridan ajratishda esa … Batafsil

AVTOTROFLAR, avtotrof organizmlar (Yunoncha autos — o’zi, trophe — oziq, oziqlanish) — fotosintez, fotoreduktsiya va xemosintez jarayonlari tufayli noorganik moddalardan o’z hayoti uchun zarur organik moddalar tayyorlab olish qobiliyatiga ega … Batafsil

AVTOTROPIZM (Avto … va Yunoncha tropos — harakat, burilish) — biror tashqi omil ta’sirida bukilib qolgan o’simlik organlarining oldingi holatini tiklab olish xususiyati. Masalan, boshoqli o’simliklarning yomg’ir ta’sirida yotib qolgandan … Batafsil

AVTOTRANSFORMATOR — transformatorlarnchnt bir turi. Chulg’amlari bir-biriga galvanik tarzda tutashtirilgan bo’ladi. Oddiy transformatorlar kabi, bir fazali va ko’p fazali, kuchaytiruvchi va pasaytiruvchi xillari bor. Avtotransformatorlar rele himoyasi va laboratoriya ishlarida, … Batafsil

AVTOTOMIYA, autotomiya (Avto… va Yunoncha tome — kesib tashlash) — bir qancha hayvonlarda kupli qo’zg’alish ta’sirida, masalan, yirtqich hayvon changaliga tushib qolganida oyoqpari, dumi yoki tanasining boshqa qismlarning beixtiyor uzib … Batafsil

AVTOTIPIYA (Avto … va Yunoncha Tupos -nusxa, qolip) — 1) rangli tasvirlarning hamma tusini asliday chop etish uchun fotomexanik yo’l bilan maxsus bosma qolip (klishe) tayyorlash usuli. Avtotipiyada original rastr … Batafsil