Muallif: Admin

DEKLINATOR (lotincha declino — og’aman) — magnit og’ishlarining bir kecha-kunduzdagi o’zgarishlari (variatsiyalari) ni kuzatish uchun mo’ljallangan asbob. Yer ostida o’tkaziladigan konchilikka doyr o’lchash va suratga olish ishlari (marksheyderlik ishlari majmui) … Read More

DEKLARATSIYA (lotincha declaratio — ma’lum qilaman, e’lon qilaman) — 1) bir yoki bir necha xukumatlar, siyosiy partiyalar, xalqaro yoki jamoat tashkilotlarining dasturiy hujjat, muhim xalqaro voqea, qonun va hokazolarni umum … Read More

DEKLAMATSIYA (lotincha declamatio — notiqlik mashqi) — badiiy o’qish, notiqlik san’atining muhim turlaridan biri. Sharqda Deklamatsiya qadimdan rivojlangan. Xitoy, Hind podsholari, Xorazmshohlar, sug’d, sak xonlari saroylarida Deklamatsiya ustalari ishlagan. O’zbek … Read More

DEKATRON [Yunoncha deka — o’n va (elek) tron] — o’nta katod guruhi bo’lgan ion asbob; o’rtasida anod va katod joylashgan gaz aralashmasi (vodorod, geliy, neon) to’ldirilgan ballondan iborat. Elektr impulslarni … Read More

DEKART YAPROG’I – tekislikdagi yassi egri chiziq. To’g’ri burchakli Dekart koordinatalar tizimipa x3+y2—3axy=0 tenglama b-n ifodalanadi. Dekart yaprog’i koordinatalar boshidan o’tib, koordinatalar o’qlariga urinadi. Koordinatalar boshi Dekart yaprog’ining tugun nuqtasi, … Read More

DEKART OVALI — tekislikdagi yassi egri chiziq. R. Dekart o’zining «Geometriya» (1637) asarida bayon qilgan. Paskal chig’anog’i Dekart ovalining xususiy holidir. Dekart ovali optikada keng qo’llaniladi.

DEKART KOORDINATALAR TIZIMI — tekisli yoki fazodagi to’g’ri chiziq koordinatalar tizimi. R. Dekart kiritgan (1637). Bir nuqta (koordinatalar boshi) dan o’tadigan ikki Ox va Ou o’q (tekislikda) yoki uch Ox, … Read More

DEKART (Descartes) Rene (lotincha nomi — Karteziy; 1596.31.3, Lae, Turen — 1650.11.2, Stokgolm) — frantsuz faylasufi, matematigi, fizigi, fiziologi. Laflesh iezuit kollejida ta’lim oldi, yunon va lotin tillarini, matematika va … Read More

DEKARBOKSILLANISH – organil kislotalarning karboksil guruhidan yoki bu kislotalar tuzlarining karboksilat guruhlaridan SO2 ajralish reaktsiyasi. Dekarboksillanish, odatda, kislotalar yoki ishqorlar ishtirokida amalga oshadi. Masalan, natriy atsetatni natriy ishkrri ishtirokida qizdirilsa … Read More

DEKAN YASSITOG’LIGI (sanskritcha dakshina patxa — Janubiy mamlakat) — Hindiston yarim orolining kata (ichki) qismidagi yassitog’lik. Hindiston Respublikasi hududida, Narbada daryosidan Janubda. Maydoni 1 million kilometr kvadrat. O’rtacha balandligi g’arbida … Read More