Bo'lim: A harfi

APENNIN TOG’LARI – Italiyadagi tog’lar, Apennin yarim oroli shimoli-g’arbi (Alp tog’lari) dan Janubi-sharqqa (Kalabriyagacha) cho’zilgan. Apennin tog’larining uzunligi Kalabriya tog’larini ham qo’shib hisoblaganda 1200 kilometr. Apennin tog’lari o’rtacha balandlikdagi, yon … Read More

APELSIN, po’rtaxol (Citrus sinensis — gollandcha appelsien — aynan Xitoy olmasi) — rutadoshlar (apelsingullilar oilasi) ning tsitruslar turkumiga mansub doim yashil daraxt va buta. Vatani — birma va Janubiy-G’arbiy Xitoy. … Read More

APELLYATSIYA (lotincha appellatio — murojaat qilish; shikoyat qilish; norozilik bildirish) — sud hukmi ustidan shikoyat arizasi berishning bir shakli. Apellyatsiya Frantsiya jinoyat-protsessual kodeksiga (1808 yil), jahonning boshqa ko’pchilik davlatlari jinoyat-prosessual … Read More

APEKS (lotincha apecks — uch, bosh) — Quyosh sistemasi yoki yerning osmon sferasiga yo’nalish nuqtasi. Quyosh sistemasining Apeksi Gerkules yulduz turkumida joylashgan. Yerning Apeksi Quyoshga nisbatan 90° G’arb tomonda bo’ladi.

APEYRON (Yunoncha apeiron — cheksiz) — falsafa tarixiga yunon faylasufi Anaksimandr tomonidan kiritilgan tushuncha. Apeyron tushunchasi materiya haqidagi tasavvurlar taraqqiyotida olg’a qo’yilgan qadam edi, chunki o’sha davrda hamma narsaning asosi … Read More

APATIYA (Yunoncha apatheia — loqaydlik, hafsalasizlik, qiziqishning yo’qolishi) — 1) odamning tevarak-atrofidagi voqea va hodisalarga loqayd bo’lib qolish holati; 2) tibbiyotda — tashqi muhitga qiziqmay butunlay beparvo bo’lib qolish bilan … Read More

APATIT (Yunoncha apatao — aldayman) — fosfatlar sinfiga mansub mineral. Tarkibida R2O5 ning miqdori 42%. Aralashmalari: SO2, Mp, kamyob f elementlari, U, Sr va boshqalar. Oq, zangori, sariq, binafsha rang … Read More

APARTEID, apartxeyd (afrikaans tilida apartheid — alohida-alohida yashash) — irqiy kamsitishning eng ashaddiy ko’rinishi. Muayyan aholi guruhlarining ular irqiy mansubligiga qarab, siyosiy, ijtimoiy, iqtisodiy va fuqarolik huquqlaridan mahrum etishni, hududiy … Read More

APART (Fransuzcha aparte — bir tomonga) — go’yo sahnadagilar eshitmaydi, deb faraz qilinib aytiladigan monolog va luqmalar. Apart usuli dramaturgiyada miloddan avvalgi ham qo’llanilgan. Qatnashuvchining fikri, his-tuyg’ulari va rejalarini izohlash … Read More

AORTIT — aorta devorining yallig’lanishi. Aortit infektsion va allergik bo’ladi. Kasallik o’tkir va surunkali kechadi. Mikroblar qon, limfa orqali va qo’shni a’zolardan o’tishi mumkin. Bunda ko’pincha devorning o’rta qavati shikastlanadi; … Read More