Xalqaro zo‘ravonlikka qarshi kurash kuni: 25-noyabr sanasining tarixi va ahamiyati

Har yili 25-noyabr butun dunyoda Xalqaro ayollarga nisbatan zo‘ravonlikka barham berish kuni (qisqacha — Xalqaro zo‘ravonlikka qarshi kurash kuni) sifatida qayd etiladi. Birlashgan Millatlar Tashkiloti (BMT) tomonidan ta’sis etilgan ushbu sana jamiyatda inson huquqlarini himoya qilish, gender tenglikni ta’minlash hamda oilaviy va ijtimoiy zo‘ravonlikning har qanday ko‘rinishiga murosasiz munosabatni shakllantirishga qaratilgan.

Ushbu maqolada 25-noyabr sanasining kelib chiqish tarixi, uning global ramzlari hamda O‘zbekistonda zo‘ravonlikka qarshi olib borilayotgan tizimli ishlar haqida ma’lumot beramiz.

25-noyabr tarixi: Mirabal opa-singillar fojiasi

Xalqaro zo‘ravonlikka qarshi kurash kunining aynan 25-noyabrga belgilanishi Dominikan Respublikasi tarixidagi og‘ir siyosiy fojia bilan bog‘liq.

  • Diktaturaga qarshi kurash: 1960-yillarda Dominikan Respublikasida hukmronlik qilgan diktator Rafael Truxilyo rejimiga qarshi chiqqan uch nafar opa-singil — Patriya, Minerva va Mariya Tereza Mirabal xalq orasida «Kapalaklar» (Las Mariposas) nomi bilan tanilgan edi.
  • 1960-yil 25-noyabr voqeasi: Ularning siyosiy faolligidan xavfsiragan diktator buyrug‘i bilan 1960-yil 25-noyabr kuni uchala opa-singil maxfiy politsiya tomonidan shafqatsizlarcha o‘ldiriladi.
  • Xalqaro e’tirof: 1981-yilda Lotin Amerikasi va Karib havzasi ayollarining birinchi kongressida Mirabal opa-singillar xotirasiga hurmat sifatida 25-noyabrni zo‘ravonlikka qarshi kurash kuni deb nishonlash taklif etiladi. 1999-yil 17-dekabrda esa BMT Bosh Assambleyasi ushbu sanani rasman xalqaro kun sifatida e’lon qildi.

«16 kunlik faol harakatlar» kampaniyasi va to‘q sariq rang ramzi

25-noyabr sanasi bilan birga butun dunyoda «Zo‘ravonlikka qarshi 16 kunlik faol harakatlar» global kampaniyasiga start beriladi. U 25-noyabrda boshlanib, 10-dekabr — Inson huquqlari kunida yakunlanadi. Bu ikki sananing bog‘lanishi ayollarga nisbatan zo‘ravonlik inson huquqlarining qo‘pol ravishda buzilishi ekanini anglatadi.

BMTning UNiTE tashabbusi doirasida ushbu kampaniyaning rasmiy ramzi sifatida to‘q sariq (apelsin) rang tanlangan. To‘q sariq rang zo‘ravonlikdan xoli, yorqin va umidli kelajak timsolini ifodalaydi. Shu kunlarda dunyoning mashhur binolari va obidalari to‘q sariq chiroqlar bilan yoritiladi.

Zo‘ravonlikning asosiy ko‘rinishlari

Mutaxassislarning ta’kidlashicha, zo‘ravonlik faqat jismoniy kuch ishlatish bilan cheklanmaydi. U quyidagi shakllarda namoyon bo‘lishi mumkin:

  • Jismoniy zo‘ravonlik: Tana jarohati yetkazish, urish yoki sog‘liqqa zarar keltiruvchi harakatlar.
  • Ruhiy (psixologik) zo‘ravonlik: Haqorat qilish, kamsitish, qo‘rqitish, nazorat qilish va inson sha’nini yerga urish.
  • Iqtisodiy zo‘ravonlik: Moliyaviy mustaqillikdan mahrum qilish, ishlash yoki ta’lim olishga to‘sqinlik qilish, mablag‘ni cheklash.
  • Kiberzo‘ravonlik: Internet va ijtimoiy tarmoqlar orqali ta’qib qilish (kiberbulling), shaxsiy ma’lumotlarni tarqatish bilan tahdid qilish.

O‘zbekistonda zo‘ravonlikka qarshi kurash choralari

So‘nggi yillarda O‘zbekistonda xotin-qizlar va bolalar huquqlarini himoya qilish, oilaviy zo‘ravonlikning oldini olish borasida muhim huquqiy mexanizmlar joriy etildi:

  • Qonunchilik asoslari: «Xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilish to‘g‘risida»gi Qonun qabul qilinib, tazyiqdan jabrlangan shaxslarga himoya orderi berish amaliyoti yo‘lga qo‘yildi.
  • Javobgarlikning kuchaytirilishi: Oila-maishiy zo‘ravonlik uchun ma’muriy va jinoiy javobgarlik choralari belgilandi.
  • Ijtimoiy ko‘mak: Jabrlanganlarga psixologik, huquqiy va tibbiy yordam ko‘rsatuvchi reabilitatsiya markazlari hamda ishonch telefonlari faoliyat yuritmoqda.

Xalqaro zo‘ravonlikka qarshi kurash kuni har bir insonni befarq bo‘lmaslikka chorlaydi. Zo‘ravonlikka qarshi kurash nafaqat davlat idoralari, balki har bir oila va jamiyat a’zosining ma’naviy burchidir. Sog‘lom va xavfsiz jamiyat o‘zaro hurmat, bag‘rikenglik hamda qonun ustuvorligi asosida quriladi.

O‘xshash so‘zlar

Без рубрики: barcha so‘zlar

Добавить комментарий