1939-yil 28-oktabr: Pragadagi talabalar namoyishi va uning tarixiy oqibatlari

Ikkinchi jahon urushi boshlangan ilk oylarda Yevropaning ko‘plab hududlarida fashistlar Germaniyasi bosqiniga qarshi norozilik harakatlari avj oldi. Shunday muhim tarixiy voqealardan biri 1939-yil 28-oktabrda Chexoslovakiya poytaxti Praga shahrida yuz berdi. Aynan shu kuni Praga universiteti talabalari va o‘qituvchilari milliy mustaqillik kunini nishonlash maqsadida tinch namoyishga chiqishdi, biroq bu chiqish bosqinchi kuchlar tomonidan shafqatsizlarcha bostirildi.

Ushbu maqolada 1939-yil 28-oktabr namoyishlarining kelib chiqish sabablari, voqealar rivoji va uning keyingi tarixiy jarayonlarga ta’siri haqida batafsil so‘z yuritamiz.

28-oktabr sanasining Chexoslovakiya uchun ahamiyati

1918-yil 28-oktabrda Avstriya-Vengriya imperiyasi parchalanganidan so‘ng mustaqil Chexoslovakiya davlati tashkil topgan edi. Shu bois 28-oktabr mamlakat aholisi uchun eng ulug‘ milliy bayram — Mustaqillik kuni sifatida nishonlanib kelingan.

Biroq 1939-yil mart oyida fashistlar Germaniyasi Chexoslovakiyani to‘liq bosib olib, mamlakat hududida «Bogemiya va Moraviya protektorati»ni o‘rnatdi. Bosqinchi ma’muriyat milliy ramzlarni taqiqlab, 28-oktabr bayramini nishonlashni man etdi va bu kunni oddiy ish kuni deb e’lon qildi.

1939-yil 28-oktabrda Pragada nimalar yuz berdi?

Taqiqlarga qaramay, 1939-yil 28-oktabr tongidan boshlab Praga aholisi, ayniqsa Karl universiteti (Praga universiteti) talabalari va professor-o‘qituvchilari ko‘chalarga chiqa boshladi:

  • Tinch norozilik belgisi: Talabalar va fuqarolar kiyimlariga Chexoslovakiya milliy bayrog‘i ranglaridagi lentalarni taqib, shahar markazidagi Vatslav maydoni tomon yurish qilishdi.
  • Shiorlar va birdamlik: Namoyishchilar hech qanday qurolsiz, tinch yo‘l bilan o‘z vatani mustaqilligini qo‘llab-quvvatlovchi shiorlarni aytishdi va milliy madhiyani kuylashdi.
  • Bosqinchi kuchlarning hujumi: Tinch namoyish tobora kengayib borayotganini ko‘rgan nemis politsiyasi va SS bo‘linmalari olomonga qarshi kuch ishlatdi. Namoyishchilarni tarqatish uchun o‘qotar qurollardan foydalanildi.

To‘qnashuvlar oqibati va Yan Opletal fojiasi

Bosqinchi kuchlarning shafqatsiz harakatlari natijasida o‘nlab tinch aholi vakillari va talabalar og‘ir jarohat oldi, ko‘plab yoshlar hibsga olindi.

To‘qnashuvlar chog‘ida novvoy Vatslav Sedlachek halok bo‘ldi, Praga universiteti tibbiyot fakulteti talabasi Yan Opletal esa qornidan og‘ir o‘q yedi. Shifokorlarning sa’y-harakatlariga qaramay, Yan Opletal 1939-yil 11-noyabrda vafot etdi.

28-oktabr namoyishlarining tarixiy ahamiyati

1939-yil 28-oktabrda boshlangan talabalar harakati shu bilan to‘xtab qolmadi. 15-noyabr kuni Yan Opletalning dafn marosimi yana minglab talabalar ishtirokidagi yirik norozilik namoyishiga aylanib ketdi. Bunga javoban fashistlar ma’muriyati 1939-yil 17-noyabr kuni talabalar yotoqxonalariga bostirib kirib, 1200 dan ortiq talabani konslagerga jo‘natdi, 9 nafar talaba yetakchisini esa qatl etdi va barcha oliy o‘quv yurtlarini yopib qo‘ydi.

Keyinchalik aynan shu voqealar xotirasiga bag‘ishlab 17-noyabr — Xalqaro talabalar kuni sifatida e’lon qilindi. 1939-yil 28-oktabr namoyishlari esa yoshlarning erkinlik, milliy o‘zlik va adolat yo‘lidagi jasorati ramzi sifatida jahon tarixida muhrlanib qoldi.

O‘xshash so‘zlar

Без рубрики: barcha so‘zlar

Добавить комментарий