Xalqaro oila kuni: 15-may
Xalqaro oila kuni (inglizcha: International Day of Families) har yili 15-mayda nishonlanadi. Bu kunni 1993-yilda BMT Bosh Assambleyasi e’lon qilgan. Uning maqsadi jamiyatning asosiy bo’g’ini bo’lgan oilaga bog’liq muammolarga jamoatchilik e’tiborini qaratish va oilalarni qo’llab-quvvatlashdir.
Qisqacha ma’lumot
- Sana: har yili 15-may
- Ta’sis etgan: BMT Bosh Assambleyasi, 1993-yil 20-sentabrda (47/237-sonli qaror)
- Birinchi marta nishonlangan: 1994-yil (ba’zi manbalarda 1995-yil deb ko’rsatiladi)
- Mavzuni tanlaydi: BMT Bosh kotibi tegishli tashkilotlar bilan (1996-yildan)
- 2026-yil mavzusi: “Oilalar, tengsizliklar va bolalar farovonligi”
- Keyingi kun: 2027-yil 15-may (shanba)
Kunning tarixi
- 1983-yil. Ijtimoiy rivojlanish komissiyasi Bosh kotibdan taraqqiyot jarayonida oilaning roli haqidagi xabardorlikni oshirishni so’ragan.
- 1985-yil. BMT Iqtisodiy va ijtimoiy kengashi “Rivojlanish jarayonidagi oilalar” masalasini Bosh Assambleya kun tartibiga kiritishni taklif qilgan (1985/29-sonli qaror).
- 1989-yil. Bosh Assambleya 44/82-sonli qaror bilan 1994-yilni Xalqaro oila yili deb e’lon qilgan.
- 1993-yil 20-sentabr. Bosh Assambleya 47/237-sonli qarori bilan 15-mayni har yili Xalqaro oila kuni sifatida nishonlashga qaror qildi. Maqsad — oilalarga ta’sir qiluvchi iqtisodiy, ijtimoiy va demografik jarayonlar haqida tushunchani oshirish.
- 1996-yildan. Har yili BMT Bosh kotibi alohida mavzu tanlaydi.
Nega bu kun muhim
Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi oilani jamiyatning tabiiy va asosiy bo’g’ini deb tan oladi. BMT oilalarni qo’llab-quvvatlash barqaror rivojlanish va ijtimoiy taraqqiyot uchun muhim deb hisoblaydi. Kun quyidagi masalalarni ko’taradi:
- oilalar duch keladigan ijtimoiy, iqtisodiy va huquqiy qiyinchiliklar
- erkak va ayollar tengligi
- bolalarni inson huquqlarini hurmat qilish ruhida tarbiyalash
- bolalar va keksalar huquqlarini himoya qilish
- sog’liqni saqlash va uy-joy sharoitini yaxshilash bo’yicha davlat dasturlari
2026-yil mavzusi
“Oilalar, tengsizliklar va bolalar farovonligi” — kengayib borayotgan tengsizliklar oila hayotiga va bolalarning kelajagiga qanday ta’sir qilayotganini ko’rsatadi. 2026-yil 15-mayda Nyu-Yorkdagi BMT shtab-kvartirasida o’tgan tadbirda ekspertlar, akademiklar va fuqarolik jamiyati vakillari barqaror rivojlanish uchun siyosiy yechimlarni muhokama qilgan (Ijtimoiy rivojlanish bo’yicha Ikkinchi Jahon sammiti arafasida).
AQShda qanday nishonlanadi
AQShda Xalqaro oila kuni asosan jamoat va nodavlat tashkilotlar tashabbusi bilan nishonlanadi:
- Ko’plab shtatlarda oilaviy festivallar, forumlar va madaniyatlararo bayramlar o’tkaziladi. Masalan, Universal Peace Federation (UPF) AQSh bo’limi turli shtatlarda tinchlik forumlari, nikoh va oila haqidagi uchrashuvlar va ko’p madaniyatli festivallar tashkil qilgan.
- Nyu-Yorkdagi BMT shtab-kvartirasida nodavlat tashkilotlar oilaviy mavzularda (masalan, buvi-bobolar va avlodlar hamjihatligi) dasturlar o’tkazadi.
- Oddiy oilalar uchun bu kun birgalikda ovqatlanish, sayr yoki jamoat tadbirlariga borish uchun bahona.
- AQShda Milliy oila haftasi ham mavjud. Ba’zi manbalarda uni 1972-yilda Prezident Nikson Shukrona kuni haftasiga bag’ishlab e’lon qilgani aytiladi, buni rasmiy manbadan tekshirib oling.
AQShda 15-may rasmiy dam olish kuni emas, shuning uchun u bayram deb emas, xabardorlik kuni (awareness day) sifatida nishonlanadi.
O’zbekistonda
O’zbekistonda Xalqaro oila kuni 2019-yildan 15-mayda nishonlanadi. Bu kun mamlakat tadbirlar taqvimida (gov.uz) ham ko’rsatilgan.
Boshqa mamlakatlarda oila kunlari
Oilaga bag’ishlangan milliy kunlar turli sanalarda:
- Kanada: Oila kuni fevralning uchinchi dushanbasi, ko’p provinsiyalarda dam olish kuni
- Rossiya va Belarus: Oila, sevgi va sadoqat kuni, 8-iyul
- Italiya: iyul oyining oxirgi yakshanbasi
- Germaniya va Polsha: 15-may (BMT kuni bilan bir xil)
Qanday nishonlash mumkin
- Oilaviy ovqat yoki piknik uyushtirish
- Yangi oilaviy an’ana boshlash
- Katta avlod vakillari (buvi-bobolar) bilan suhbatlashish, oilaviy tarixni yozib qo’yish
- Oilalarga yordam ko’rsatuvchi tashkilotlarga xayriya qilish
- Ish joyi va maktablarda oilaviy tadbirlar, tanlovlar o’tkazish
- Ijtimoiy tarmoqlarda oila qadriyatlari haqida ma’lumot tarqatish
Qiziqarli ma’lumotlar
- Kunning har yilgi mavzusi BMT Bosh kotibi tomonidan tanlanadi va ijtimoiy-iqtisodiy masalalarga e’tibor qaratadi.
- Kun Xalqaro oila yili (1994) tashabbusining davomi sifatida paydo bo’lgan.
- Oila turlicha shaklda bo’lishi mumkin: bolali yoki bolasiz, bitta ota-onali yoki bir necha ota-onali oilalar. Kun shu xilma-xillikni tan oladi.
- Bir nechta mamlakatda 15-may nishonlanadi, boshqalarida esa oila uchun alohida milliy sanalar mavjud.
Ko’p so’raladigan savollar (FAQ)
Xalqaro oila kuni qachon nishonlanadi?
Har yili 15-mayda.
Uni kim e’lon qilgan?
BMT Bosh Assambleyasi 1993-yil 20-sentabrda (47/237-sonli qaror).
Kun qachon birinchi marta nishonlangan?
Ko’p manbalarda 1994-yil, ba’zilarida 1995-yil ko’rsatiladi.
2026-yilgi mavzu nima?
“Oilalar, tengsizliklar va bolalar farovonligi”.
AQShda Xalqaro oila kuni dam olish kunimi?
Yo’q, bu rasmiy dam olish kuni emas, xabardorlik kuni.
O’zbekistonda qachondan nishonlanadi?
2019-yildan.
Keyingi kun qachon?
2027-yil 15-may (shanba).
Xulosa
Xalqaro oila kuni (15-may) — BMT tomonidan 1993-yilda e’lon qilingan, oilalar duch keladigan muammolarga e’tibor qaratadigan kun. AQShda u asosan jamoat tashkilotlari va oilalarning o’z tashabbusi bilan nishonlanadi, O’zbekistonda esa 2019-yildan rasmiy tarzda eslab o’tiladi.
O‘xshash so‘zlar
- XALQARO SUD
- XALQARO SUD
- Xalqaro huquq
- XALQARO SAVDO
- XALQARO HUQUQ
- Xalqaro kredit
- Xalqaro tillar
- XALQARO KREDIT


