Butunjahon tinchlik kuni: 1-yanvar
Butunjahon tinchlik kuni (inglizcha: World Day of Peace) har yili 1-yanvarda nishonlanadi. Bu kunni Katolik cherkovi umumjahon tinchligiga bag’ishlab ta’sis etgan. U 1-yanvarda, Bibi Maryam — Xudoning Onasi bayramiga to’g’ri keladi va yangi yilni tinchlik haqidagi o’ylar va qarorlar bilan boshlashga chaqiradi.
Qisqacha ma’lumot
- Sana: har yili 1-yanvar
- Ta’sis etgan: Papa Pavel VI, 1967-yilda
- Birinchi marta nishonlangan: 1968-yil 1-yanvar
- Ilhomlantirgan hujjatlar: Papa Ioann XXIII ning “Pacem in Terris” ensiklikasi va Pavel VI ning o’z ensiklikasi “Populorum Progressio”
- Har yilgi marosim: Rim papasi alohida mavzu bilan tinchlik haqida xabar (Message) e’lon qiladi
- 2026-yil: 59-Butunjahon tinchlik kuni (Papa Leo XIV)
Kunning tarixi
1967-yil 8-dekabr. Papa Pavel VI “barcha xayrixoh insonlar”ga murojaat qilib, yangi yilning birinchi kunida, 1968-yil 1-yanvarda, butun dunyoda **”Tinchlik kuni”**ni nishonlashga chaqirdi. U bu yodgorlik har yili takrorlanishini, urushlardan qutulgan inson vijdoni namoyon bo’lishi uchun “umid va va’da” sifatida o’tkazilishini istaganini yozdi. Shuningdek, bu bayram cherkovning liturgik kalendarini o’zgartirmasligini ta’kidladi.
1968-yil 1-yanvar. Birinchi Tinchlik kuni nishonlandi. O’sha kuni ertalab Pavel VI Rimdagi Bambino Gesù bolalar kasalxonasiga bordi, kasalxona cherkovida 30 nafar kichik bemor bilan birga Mass (ibodat) o’tkazdi va o’zi yozgan tinchlik duosini o’qidi.
Keyingi barcha papalar bu an’anani davom ettirdi. Pavel VI va Ioann Pavel II har yilgi xabarlaridan BMT, inson huquqlari, ayollar huquqlari, mehnat uyushmalari, iqtisodiy rivojlanish, xalqaro diplomatiya, Muqaddas yer (jumladan, Isroil va Falastin), globallashuv va terrorizm kabi masalalar bo’yicha muhim bayonotlar berishda foydalangan. Ingliz Pax Christi harakati ham har yili kun uchun tavsiyaviy materiallar tayyorlaydi.
Nega aynan 1-yanvar
Pavel VI yangi yilning birinchi kuni butun dunyoning e’tiborini tinchlik uchun ibodat va harakatga qaratishi mumkin deb hisoblagan. Kalendar yangi yilga o’tayotgan paytda odamlar o’tgan yilni sarhisob qilib, kelgusiga niyat qiladi, shuning uchun tinchlik haqidagi qarorlar uchun ayni vaqt. Papa Leo XIV ham 2026-yil 1-yanvardagi chiqishida kun 1968-yildan beri Pavel VI iltimosiga ko’ra nishonlanishini eslatgan.
Har yilgi xabar va mavzular
Har yili Rim papasi tinchlik haqida xabar e’lon qiladi (odatda dekabrda, kundan oldin), unda dolzarb mavzu ko’tariladi. Misollar:
- 2017-yil (Papa Frantsisk): “Zo’ravonliksiz: tinchlik uchun siyosat uslubi”
- 2024-yil (Papa Frantsisk): “Sun’iy intellekt va tinchlik”
- 2026-yil, 59-kun (Papa Leo XIV): “Hammangizga tinchlik bo’lsin: qurolsiz va qurolsizlantiruvchi tinchlik sari”
2026-yilgi xabarning asosiy fikrlari
Papa Leo XIV xabari uning saylanganidan so’ng aytgan birinchi so’zlari — “Hammangizga tinchlik bo’lsin!” — ga asoslangan.
- Dunyo siyosatida qarama-qarshilik mantig’i hukmron bo’lib, beqarorlikni kuchaytirayotgani aytiladi.
- Xabarda urush va qurollanish, xalqaro munosabatlardagi qo’rquv masalasi ko’tarilgan: urush muqarrar yoki zarur degan fikrga qarshi chiqiladi.
- “Qurolsiz” tinchlik — qo’rquv, tahdid va qurolga asoslanmagan tinchlik. “Qurolsizlantiruvchi” tinchlik esa boshqalarni ham zo’ravonlikdan voz kechishga undaydi.
- Diplomatiya, vositachilik va xalqaro huquqqa yangidan sodiqlik chaqirig’i va shartnomalarning zaiflashishidan tashvish bildirilgan.
- Papa **”yurak, aql va hayotni qurolsizlantirish”**ga chaqirgan.
- Papa o’sha kunning Angelus ibodatida (Rimdagi Avliyo Pyotr maydonida taxminan 40 ming kishi to’plangan) “qalblarni qurolsizlantirish va har qanday zo’ravonlikdan tiyilish bilan tinchlik yili qurishga” undagan.
2027-yil 1-yanvar 60-Butunjahon tinchlik kuni bo’ladi. Uning mavzusi odatda dekabrda e’lon qilinadi, shuning uchun aniq mavzuni vatican.va saytidan tekshiring.
Xalqaro tinchlik kuni (21-sentabr) bilan farqi
Bu ikki kunni adashtirmaslik muhim:
| Belgi | Butunjahon tinchlik kuni | Xalqaro tinchlik kuni |
|---|---|---|
| Sana | 1-yanvar | 21-sentabr |
| Ta’sis etgan | Katolik cherkovi (Papa Pavel VI) | BMT Bosh Assambleyasi |
| Birinchi marta | 1968-yil | 1982-yil sentyabr |
| Asosiy hujjat | Papa xabari | BMT 36/67 (1981) va 55/282 (2001) qarorlari |
| Xususiyati | har yili papaning mavzuli xabari | global o’t ochishni to’xtatish va zo’ravonliksizlik kuni |
Xalqaro tinchlik kuni haqida: BMT Bosh Assambleyasi 1981-yil 30-noyabrdagi 36/67-sonli qarori bilan tinchlik kunini Assambleya navbatdagi sessiyasining ochilish kuni (sentabrning uchinchi seshanbasi) deb e’lon qilgan. 2001-yil 7-sentabrdagi 55/282-sonli qaror esa 2002-yildan boshlab sanani har yili 21-sentabr deb belgilab, uni global o’t ochishni to’xtatish va zo’ravonliksizlik kuni deb e’lon qilgan hamda barcha davlat va tashkilotlarni shu kuni jang harakatlarini to’xtatishga chaqirgan.
Kun qanday nishonlanadi
- Yangi yil arafasida va 1-yanvarda tinchlik uchun ibodat va marosimlar
- Tinchlik yurishlari (masalan, 2025-yil 31-dekabrda Italiyada Katanyada milliy yurish va Sant’Egidio jamoasining yurishi o’tkazilgan)
- Tinchlik, adolat va zo’ravonliksizlik mavzusida ta’lim tadbirlari, suhbat va uchrashuvlar
- Papa xabarini o’qish va muhokama qilish
- Yangi yilda yaqinlar bilan ixtilofni bartaraf etish va kechirim so’rash
Qiziqarli ma’lumotlar
- Kun har yili Bibi Maryam — Xudoning Onasi bayramiga to’g’ri keladi.
- Birinchi Tinchlik kunida Papa Pavel VI bolalar kasalxonasiga borib, kichik bemorlar bilan birga ibodat qilgan.
- Papa xabarlarining ko’pi BMT va xalqaro tashkilotlar rahbarlariga ham yuboriladi va diplomatik muhokamalarda eslatib o’tiladi.
- 2027-yilda kunning 60 yilligi nishonlanadi (birinchisi 1968-yilda bo’lgan).
Ko’p so’raladigan savollar (FAQ)
Butunjahon tinchlik kuni qachon nishonlanadi?
Har yili 1-yanvarda.
Uni kim ta’sis etgan?
Papa Pavel VI, 1967-yilda; birinchi marta 1968-yil 1-yanvarda nishonlangan.
Bu kun BMT kunimi?
Yo’q. BMTning tinchlik kuni alohida va 21-sentabrda nishonlanadi.
Kunning asosiy g’oyasi nima?
Yangi yilni tinchlik haqidagi o’ylar, ibodat va qarorlar bilan boshlash, tinchlik uchun mas’uliyatni eslatish.
Papaning har yilgi xabari nima?
Har yili alohida mavzuda e’lon qilinadigan tinchlik haqidagi murojaat. 2026-yil mavzusi: “Hammangizga tinchlik bo’lsin: qurolsiz va qurolsizlantiruvchi tinchlik sari”.
Keyingi Butunjahon tinchlik kuni qachon?
2027-yil 1-yanvar (60-kun).
Xulosa
Butunjahon tinchlik kuni (1-yanvar) — Papa Pavel VI tomonidan 1967-yilda ta’sis etilgan, 1968-yildan beri har yili yangi yilni tinchlik haqidagi o’ylar bilan boshlashga chaqiradigan kun. Har yili papaning mavzuli xabari e’lon qilinib, dolzarb masalalarga, jumladan, qurollanish, diplomatiya va zo’ravonliksizlikka e’tibor qaratiladi.
O‘xshash so‘zlar
- Butunjahon yovvoyi tabiat kuni: 3-mart
- BUYURTMACHILAR
- BUZOQCHIRG
- Chitir II
- DALA TARIXI DAFTARI
- Dastlabki davlatlar
- Dayyor
- DIASPOR


